Linh dao PTGD-VNHN
Linh Đạo Phong trào
Giáo dân Việt Nam Hải ngoại
I. Phong trào Giáo Dân Việt Nam Hải Ngoại là gì?
A. Phong trào Giáo
Dân Việt Nam Hải Ngoại
1) Định nghĩa:
1) Phong trào Giáo
Dân Việt Nam Hải Ngoại (viết tắt: PTGDVNHN) là phong trào chủ yếu dành cho những
Kitô hữu giáo dân đang sống tại hải ngoại, là những người phải sống xa Quê
hương, bị ngăn cách với Giáo Hội Mẹ Việt
Nam, nhưng vẫn hướng lòng về Quê hương và Giáo Hội Việt Nam.
Vì thế người Giáo
dân Việt Nam Hải ngoại
–
vừa
«sống Đạo giữa đời» rồi «đem Đạo vào đời» trong môi trường sống mới,
–
vừa
cố gắng trong khả năng của mình giúp Quê hương và Giáo Hội Việt Nam phát triển
tốt đẹp.
Trong ý hướng đó,
PTGDVNHN được thành lập ngày 07 tháng 10 năm 1992 tại Roma để giúp các Giáo dân
Việt Nam Hải ngoại thực hiện được hai nghĩa vụ trên (1*).
(*1) Văn bản «Công Bố Thành lập Phong trào Giáo dân Việt
Nam Hải ngoại» do Đức Ông Philliphê Trần Văn Hoài ký tên, đã xác định mục
đích của Phong trào là: «Tạo điều kiện
cho Giáo dân Việt Nam Hải ngoại ý thức và thực thi sứ mệnh và vai trò của mình
trong Giáo Hội và giữa trần-thế, được minh định trong các Văn Kiện của Tòa
Thánh và được cô đọng trong Tông Huấn “Christi Fides Laici” của Đức Giáo Hoàng
Gioan Phaolô II» (Thủ Bản, trang 68).
2) PTGDVNHN là một
phong trào giáo dân có những đặc tính
căn bản như mọi phong trào giáo dân khác, như giúp giáo dân thánh hóa bản
thân, đồng thời cổ võ và tổ chức cho người giáo dân dấn thân làm việc tông đồ,
mở mang Nước Chúa trong các môi trường xã hội trần thế.
Tuy nhiên, mỗi
phong trào giáo dân đều có những tính cách riêng khác với những phong trào giáo
dân khác. PTGDVNHN cũng có những tính cách riêng của nó (2*).
(*2) Những đặc tính chung và căn bản cần được đặt nặng và quan tâm thực hiện hơn những đặc tính riêng biệt của từng phong trào.
2) Tính cách riêng
của PTGDVNHN
PTGDVNHN được xây
dựng trên ba nền tảng:
· Sứ điệp của
Chúa Giêsu Kitô,
· Công Đồng Vatican II, đặc biệt Giáo huấn của Giáo Hội về những vấn đề xã hội, hay Học thuyết xã hội của Giáo Hội,
· Tính cách và hoàn cảnh của các Kitô hữu
Người Việt tại hải ngoại.
Do đó,
a- PTGDVNHN tìm
cách đáp ứng nhu cầu của Giáo Hội Việt Nam và Dân Tộc Việt Nam trong hoàn cảnh rất
đặc biệt của Giáo Hội và Dân Tộc Việt Nam hiện nay, vốn bao gồm
cả trong nước lẫn hải ngoại. Những hoạt động của PTGDVNHN yểm trợ việc đòi hỏi
tự do tôn giáo của Giáo Hội Việt Nam và cuộc đấu tranh cho dân chủ nhân quyền tại
quốc nội xuất phát từ tính cách này.
b- Về phương thức hoạt động tông đồ, PTGDVNHN
nhận định theo quan điểm mới của Công Đồng Vatican II: Môi trường xã hội và thế
giới hiện nay đã bị đảo lộn rất nhiều trong thế kỷ 20 và 21, con người không muốn
chấp nhận các quan niệm cũng như các giá trị luân lý và tôn giáo cổ truyền, mà
muốn thay đổi quan niệm và đi tìm những giá trị mới.
Công Đồng Vatican
II đã nhận ra rằng phương thức làm tông đồ theo lối cổ truyền không còn hiệu
nghiệm nữa. Công Đồng đã đề ra 2 phương thức tông đồ mới là «hội nhập văn hóa» (3*) và «đối thoại tôn giáo» (4*) mà
PTGDVNHN làm theo để đem Đạo vào đời trong môi trường xã hội mình đang sống.
(*3) Hội nhập Văn hóa là đem tinh thần Phúc Âm áp
dụng một cách thích ứng vào nền văn hóa đặc thù của từng dân tộc, trên tinh thần
thừa nhận và tôn trọng giá trị tốt đẹp của các nền văn hóa ấy; chứ không đem thứ
«văn hóa công giáo» của những người
truyền giáo áp đặt lên các dân tộc, buộc họ phải theo như Giáo Hội đã từng thực
hiện trong các thế kỷ trước Công Đồng Vatican II. Truyền giáo theo phương thức
cổ truyền này đã bị thất bại nặng nề tại Á Châu, đặc biệt tại Trung Hoa và Việt
Nam.
(*4)
Đối thoại tôn giáo tạo cơ hội cho các tôn giáo tìm hiểu nhau, nhận ra những mặt mạnh
hay những giá trị ưu việt của nhau trong công cuộc giáo hóa các dân tộc. Nhờ hiểu
biết những giá trị của nhau, các tôn giáo sẽ tôn trọng nhau, yêu thương nhau,
và sẵn sàng hợp tác với nhau để cùng xây dựng lợi ích chung, cùng nhau giúp các
dân tộc phát triển về tâm linh, tinh thần cũng như vật chất. Chính trong tinh
thần đối thoại, hợp tác trong thông cảm và yêu thương này mà các dân tộc dễ nhận
ra và chấp nhận tinh thần và sứ điệp của Chúa Kitô hơn.
c- Bốn môi trường hoạt động chuyên biệt của
PTGDVNHN:
Theo đường hướng mới
của Công Đồng Vatican II, PTGDVNHN chủ trương thực hiện việc tông đồ trong bốn
môi trường chuyên biệt sau đây:
– Tôn giáo: Sẵn sàng đến với người đồng đạo, cùng là Kitô hữu
với mình, để chia sẻ đời sống nội tâm, khuyến khích nhau sống đạo và «đem Đạo vào đời», tiếp tay với hàng giáo
sĩ trong việc mở mang và phát triển Giáo Hội. Ngoài ra, cũng sẵn sàng tiếp xúc
với các tín đồ tôn giáo khác để trao đổi kinh nghiệm tâm linh trong tinh thần cởi
mở, nhất là làm chứng cho tinh thần Phúc Âm bằng chính cuộc sống xả thân, đầy tình người theo gương Chúa
Kitô.
– Văn hóa: Khéo léo đem tinh thần Phúc Âm thấm nhập vào nền
văn hóa của dân tộc mình, vào nếp sống, vào cách suy nghĩ và hành động của những
người chung quanh, bằng mọi hình thức, nhất là bằng gương sáng của chính mình.
– Xã hội: Làm cho xã hội ngày càng trở nên tốt đẹp hơn, bằng
cách cổ võ, phát huy và thực hiện công bằng xã hội theo tinh thần Học thuyết
Giáo Hội về xã hội.
– Chính trị: Chính trị là một phương tiện rất hữu hiệu để cải thiện xã hội (5*). Càng có nhiều người «có tâm và có tầm» (hay có đức và có tài) dấn thân vào chính trị (trong các ngành lập pháp, hành pháp và tư pháp, trong các tổ chức công quyền…), thì xã hội càng dễ trở nên tốt đẹp hơn. Cũng vậy, càng có nhiều Kitô hữu gương mẫu dấn thân chính trị, thì xã hội càng dễ thấm nhuần tinh thần Phúc Âm Chúa Kitô hơn.(6*)
(*5)
Nhưng chính trị
cũng là một phương tiện hữu hiệu cho điều ác nếu lọt vào tay những người xấu.
Người tốt không thể vô trách nhiệm khi để cho phương tiện này lọt vào tay người
xấu chỉ vì mình từ chối không sử dụng phương tiện này.
(*6) Luật của
Giáo Hội về vấn đề làm chính trị:
• Giáo Hội phân biệt hai trường hợp:
– làm chính trị theo sự thúc đẩy của lương tâm hay đức ái,
nhằm lợi ích trực tiếp cho đại chúng,
– và làm chính trị đảng phái, nhằm lợi ích trực tiếp cho phe
nhóm hay đảng phái của mình; vì thế, lợi ích của đại chúng chỉ được nhắm đến
cách gián tiếp.
Theo luật Giáo Hội, giáo sĩ không được phép làm chính trị đảng
phái, còn giáo dân thì được tự do. Nói chung, những gì mà lương tâm hay đức ái
đòi hỏi, dù có liên quan ít nhiều đến vấn đề chính trị, thì dù là giáo sĩ hay
giáo dân cũng đều nên làm và nhiều khi buộc phải làm. Giáo Hội không chủ trương
làm chính trị, chỉ chủ trương làm theo đòi hỏi của đức ái hay của lương tâm mà
thôi. Nếu khi làm theo những đòi hỏi của đức ái hay của lương tâm mà việc ấy
mang tính cách chính trị, thì Giáo Hội không vì thế mà tránh né.
Đức ái và lương tâm là luật cao nhất của luân lý Kitô giáo:
– Vì đức ái chính là hiến
pháp, là luật tối thượng bao trùm tất cả mọi khoản luật: «Ai yêu người, thì đã chu toàn Lề Luật» (Rm 13:8; x. 18:10); «Anh em hãy mang gánh nặng cho nhau, như vậy
là anh em chu toàn luật Đức Kitô» (Gl 6:2). Thánh Giacôbê cho đức bác ái là
luật cao nhất của Kinh Thánh: «Luật Kinh
Thánh được đưa lên hàng đầu là Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình»
(Gc 2:8).
– Về Lương Tâm, Giáo Hội
dạy: «Lương tâm là một lề luật của tinh
thần con người, nhưng vượt trên con người. Lương tâm là vị đại diện thứ nhất
trong các đại diện của Đức Kitô» (Giáo lý Hội Thánh Công giáo, § 1778).
Phong trào Giáo
Dân Việt Nam Hải Ngoại trước tiên và căn bản là một Phong trào Giáo dân, nên phải
sống cho đúng tinh thần của một Phong trào Giáo dân.
B. Phong trào Giáo
dân
1) Định nghĩa:
Phong trào Giáo
dân là tổ chức giúp các thành viên thực hiện 2 mục đích:
– Thánh
hóa bản thân hay «sống
Đạo giữa đời»: là sống đúng
tinh thần người Kitô hữu giữa trần thế, với tư cách là «con cái của Thiên Chúa»;
– Thánh
hóa môi trường hay «đem
Đạo vào đời»: là làm tông đồ,
là làm cho môi trường gia đình và xã hội nơi mình đang sống thấm nhuần tinh thần của Chúa Kitô theo
phương hướng và sự chỉ dẫn của Giáo Hội (7*).
(*7)
«Phong trào
Giáo dân là một phong trào tông đồ giáo dân thành lập trên căn bản thần học của
các văn kiện của Công Đồng Vatican II, và nhất là theo tư tưởng hướng dẫn của Sắc
lệnh “Tông đồ Giáo dân”» (Thủ Bản của Phong trào Giáo dân Việt Nam Hải ngoại,
trang 50).
Mục đích trước phải
là nền tảng và là điều kiện để thực hiện tốt mục đích sau: bản thân mình có thật
sự sống tốt tinh thần Chúa Kitô thì mới có thể làm cho người khác sống tinh thần
ấy được (8*).
(*8)
«Chính anh em là muối cho đời. Nhưng muối mà
nhạt đi, thì lấy gì muối nó cho mặn lại? Nó đã thành vô dụng, thì chỉ còn việc
quăng ra ngoài cho người ta chà đạp thôi… Chính anh em là ánh sáng cho trần
gian… Ánh sáng của anh em phải chiếu giãi trước mặt thiên hạ, để họ thấy những
công việc tốt đẹp anh em làm, mà tôn vinh Cha của anh em, Ðấng ngự trên trời»
(Mt 5:14-16).
«Không ai có thể cho cái
mình không có» (Nemo dat quod non habet). Châm
ngôn latinh có câu: «Facere et docere»
(làm trước, dạy sau). Sau khi rửa chân cho các môn đệ, Chúa Giêsu nói: «Thầy đã nêu gương cho anh em, để anh em cũng
làm như Thầy đã làm cho anh em» (Ga 13:15).
Thực hiện được hai
mục đích ấy chính là «sống thánh giữa đời».
«Giữa đời» hay «tại thế» là đặc tính chung của người giáo dân, vì bậc giáo dân –vốn
chiếm tuyệt đại đa số trong Giáo Hội– là bậc tiếp xúc rộng rãi với đủ mọi tầng
lớp trong xã hội và thế giới, khác với bậc giáo sĩ và tu sĩ (9*) có
môi trường tiếp xúc hạn chế hơn rất nhiều.
(*9)
Có 3 bậc sống hay 3 loại ơn gọi căn bản khác nhau trong
Giáo Hội là giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân.
– Giáo sĩ là những Kitô hữu
có chức thánh gồm các thầy sáu, các linh mục, giám mục, hồng y, giáo hoàng, có
nhiệm vụ phục vụ và rao giảng lời Chúa, đồng thời điều hành và cai quản
Giáo Hội (từ cấp địa phương đến cấp trung ương).
– Tu sĩ là những Kitô hữu
(nam hoặc nữ) cam kết sống các lời khuyên Phúc Âm (khiết tịnh, thanh bần, vâng
phục) cách sâu xa triệt để, nhằm thoát khỏi mọi ràng buộc trần gian mà thuộc
trọn về Chúa, họ thường sống chung với nhau trong các tu viện hay nhà dòng.
– Giáo
dân là những Kitô hữu không có chức thánh, tức không thuộc hàng giáo sĩ
(trong đó bao gồm cả những tu sĩ không có chức thánh). Tuy nhiên, giáo dân thường
được hiểu là những Kitô hữu không thuộc hai bậc sống trên. Đa số giáo dân là những
người có gia đình, con cái, và họ chiếm tuyệt đại đa số trong Giáo Hội.
2) Nhiều cách sống thánh khác nhau
Việc «sống
thánh» hay «nên thánh» chỉ có một, nhưng vì mỗi người một tính tình, một hoàn cảnh,
một nếp sống khác nhau, nên đường lối nên thánh của mỗi người mỗi khác. Cách
nên thánh của một giáo dân sống ngoài đời (phải đầu tắt mặt tối với công ăn việc
làm, với gia đình, với đàn con, với những quan hệ xã hội) đương nhiên không thể
giống như đường lối nên thánh của một linh mục hay tu sĩ –vốn không phải lo những
chuyện bon chen ngoài đời, chuyện «cơm,
áo, gạo, tiền», không phải nheo nhóc với đàn con, mà chỉ chủ yếu lo những
chuyện tinh thần, đạo nghĩa. Cách nên thánh của các linh mục triều sống giữa
giáo dân cũng khác với cách nên thánh của các tu sĩ dòng sống chung với nhau
trong bốn bức tường tu viện. Mỗi cách thức hay đường lối nên thánh ấy gọi là linh
đạo.
Người Giáo dân có linh đạo riêng, có đường lối nên
thánh riêng phù hợp với tình trạng và hoàn cảnh sống của mình.
3) Linh đạo
Linh
đạo (10*)
là đường hướng sống đạo, lề lối tu đức, là cách thức nên thánh của người Kitô hữu
trong Thánh Linh, Đấng luôn luôn hiện diện và tác động trong đời sống người
Kitô hữu. Sống linh đạo là sống theo Thánh Linh, nhờ Thánh Linh dẫn dắt mình «đến với Chúa Cha, qua Đức Kitô» (Ep 2:18).
(*10) Linh (靈):
có nghĩa là thần thiêng, tinh thần, thần khí, thiêng liêng, là tính
chất của thần, thánh, hồn, v. v… Nên Linh cũng là đặc tính của Thiên Chúa, nhất
là của Thánh Thần. Trong Thánh Kinh, Đức Giêsu xác định: «Thiên Chúa là Linh» , hay «Thiên
Chúa là Thần Khí». Đạo (道):
có nghĩa là đường để đi, là phương cách đạt đến mục đích.
Linh
đạo: là con đường thiêng liêng, của tâm linh, dẫn con người tới Thiên
Chúa, tới sự thánh thiện. Trước đây người ta thường gọi là «đàng thiêng liêng», «đường trọn lành», «đường lối tu đức». Nhưng
hiện nay, từ «linh đạo» thường được dùng để nhấn mạnh và đề cao
vai trò của Chúa Thánh Linh trong việc nên thánh, trong đời sống của linh hồn
hay đời sống thiêng liêng của người Kitô hữu.
Vì thế, trong lịch sử Giáo Hội, tùy thời tùy nơi, và
tùy khuynh hướng tâm linh của mỗi người, Thiên Chúa Quan Phòng đã nhờ Thánh
Linh làm phát sinh nhiều đường hướng sống đạo, tu đức, nên thánh khác nhau phù
hợp với bậc sống, tính tình, khuynh hướng, môi trường khác nhau của người Kitô
hữu (11*).
(*11) Sách Giáo Lý Giáo Hội Công giáo viết:
«Trong sự hiệp thông của các thánh,
nhiều linh đạo khác nhau xưa nay vẫn phát triển suốt trong lòng lịch sử của các
Giáo Hội. Chúa ban đặc sủng riêng cho một số vị chứng nhân của tình Chúa yêu
thương con người. Đặc sủng ấy đã được truyền lại cho người đời sau. Chẳng hạn, «tinh
thần» (hay «thần khí») của Êlia được truyền lại cho Êlisê và Gioan Tẩy Giả, để
các đồ đệ của họ có thể dự phần vào tinh thần ấy.
«Một lối linh đạo cũng có thể khai
sinh nơi chỗ hội tụ của những trào lưu phụng vụ và thần học. Linh đạo đó làm
chứng cho việc đức tin hội nhập vào một môi trường nhưng lại cụ thể và vào lịch
sử của môi trường đó.
«Những trường phái
linh đạo khác nhau của Kitô giáo đều cùng tham dự vào truyền thống sống động của
việc cầu nguyện, và là những kẻ hướng dẫn cần thiết cho các tín hữu. Những luồng
linh đạo phong phú và đa dạng đó là những đường khúc xạ phản ánh cùng một nguồn
sáng thuần khiết duy nhất của Chúa Thánh Thần» (Giáo Lý
Giáo Hội Công giáo, số §2690).
Chỉ có một Chúa Thánh Thần nhưng có nhiều nền linh đạo
khác nhau. Có những linh đạo dành cho linh mục, có những linh đạo dành cho tu
sĩ, và cũng có những linh đạo dành cho giáo dân.
II.
Linh Đạo Giáo dân
A. Thiên Chúa mời
gọi mọi người nên thánh
Là người Kitô hữu đồng thời cũng là con cái Thiên
Chúa (12*), chúng ta được Ngài tạo dựng theo hình ảnh Ngài và giống
như Ngài (13*). Vì thế, chúng ta được Thiên Chúa mời gọi nên thánh, sống thánh thiện xứng đáng với phẩm giá và chức vị làm con cái Ngài
(14*), xứng đáng với sự sống và bản tính thần linh mà Ba Ngôi Thiên
Chúa đã thông ban cho ta (15*) khi ta lãnh nhận bí tích Thanh Tẩy.
(*12) «Còn những ai đón nhận Ngài, tức là tin vào danh Ngài, thì Ngài cho họ quyền trở nên con cái Thiên Chúa» (Ga 1:12; x. Ep 1:5).
«Chúa Cha yêu chúng ta dường nào, đến nỗi
chúng ta được gọi là con Thiên Chúa, mà thật sự chúng ta là con Thiên
Chúa» (1 Ga 3:1.2);
«Nhờ
đức tin tất cả anh em đều là con cái Thiên Chúa trong Ðức
Giêsu Kitô. Quả thế, bất cứ ai trong anh em được thanh tẩy để thuộc về Ðức
Kitô, đều mặc lấy Ðức Kitô» (Gl
3:26-27).
«Phàm ai được Thần Khí Thiên Chúa hướng dẫn,
đều là con cái Thiên Chúa… Thần Khí
làm cho anh em nên nghĩa tử, khiến chúng ta được kêu lên: “Ápba! Cha ơi!” Chính
Thần Khí chứng thực cho thần trí chúng ta rằng chúng ta là con cái Thiên Chúa.
Vậy đã là con, thì cũng là thừa kế,
mà được Thiên Chúa cho thừa kế, thì tức là đồng
thừa kế với Ðức Kitô» (Rm 8:14.15b-17).
(*13)
«Ta hãy tạo dựng con người theo hình ảnh Ta, giống như Ta» (St
1:26; x. St 1:27; 5:1.3; 9:6). Chính vì được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa,
giống Thiên Chúa, chúng ta mới có khả năng «nên
hoàn hảo như Cha Trên Trời là Đấng Hoàn Hảo» (Mt 5:48). Nếu không như thế,
thì việc nên hoàn hảo như Ngài là hoàn toàn không thể, tương tự như loài thú
không thể nên hoàn hảo như con người được.
(*14)
Nếu ta là con của một
vị vua, một vị tổng thống, ta sẽ hành xử thế nào? Ta có thể hành xử (ăn mặc,
nói năng, cư xử...) như một người tầm thường được không? Ta có giữ tư cách xứng
đáng với địa vị là con vua, con tổng thống không? – Khi ý thức mình là con cái
Thiên Chúa, ta có sống xứng đáng hay giữ tư cách phù hợp với địa vị đó không?
(*15) «Thiên Chúa đã ban tặng chúng ta điều hết sức quí báu và trọng đại mà Ngài đã hứa, đó là cho anh em được thông phần bản tính Thiên Chúa» (2Pr 1:4).
Có được
Thiên Chúa thông ban bản tính thần linh của Ngài qua đức tin và phép Rửa, nghĩa
là được Thiên Chúa nâng cấp bản tính của chúng ta lên mức độ thần linh, chúng
ta mới có thể «nên hoàn thiện như Cha trên trời» (Mt 5:48) đúng như Đức Giêsu đã truyền dạy chúng ta.
Đức Giêsu bảo
họ: «Trong Lề Luật các ông, đã chẳng có
chép lời này sao: “Ta đã phán: các người
là những bậc thần thánh”? Lề Luật gọi những
kẻ được Thiên Chúa ngỏ lời là những bậc thần thánh, mà lời Kinh Thánh thì
không thể bị hủy bỏ» (Ga 10:34-15)
1) Sống thánh thiện hay nên thánh là
gì?
– Là sống tốt
lành, trọn hảo như lời Ngài truyền dạy: «Anh
em hãy nên hoàn thiện như Cha anh em
trên trời là Đấng hoàn thiện» (Mt 5:48) (16*).
(*16)
Giavê nói với Môsê: «Hãy
nói với toàn thể cộng đồng con cái Ít-ra-en và bảo chúng: Các ngươi phải là thánh, vì Ta, Ðức Chúa, Thiên Chúa của các ngươi,
Ta là Ðấng Thánh» (Lv 19:2); «Ta là Ðức
Chúa, Thiên Chúa của các ngươi; các
ngươi phải nên thánh và phải thánh thiện, vì Ta là Ðấng Thánh… Ta là Thiên
Chúa của các ngươi; vậy các ngươi phải nên thánh vì Ta là Ðấng Thánh» (Lv
11:44ª.45b); «Anh em hãy sống
thánh thiện trong cách ăn nết ở, để nên giống như Ðấng Thánh, vì có lời chép:
Hãy nên thánh, vì Ta là Thánh» (1Pr 1:15).
– Là sống theo mẫu
gương trọn hảo của Chúa Kitô: «Anh em... hãy học với tôi, vì tôi hiền hậu và khiêm nhường từ trong
lòng» (Mt
11:29). Nghĩa là bắt chước Chúa Kitô từ trong quan niệm, tâm tình, tư tưởng, đến
lời nói, hành động bên ngoài (17*).
(*17) Muốn thế, chúng ta phải thường xuyên đọc và suy
gẫm Lời Ngài trong Thánh Kinh để biết lòng của Ngài, tâm thức của Ngài, quan
niệm và cách suy nghĩ của Ngài qua từng lời nói và hành động của Ngài hầu noi
gương bắt chước, áp dụng thật sự trong đời sống thực tế. Công Đồng Vatican
II chủ trương: «Phải mở rộng lối vào Kinh Thánh cho các Kitô hữu» (Vatican II, Mặc Khải §22).
Đọc
và suy gẫm Thánh Kinh hay Lời Chúa để có «tâm»
như «tâm» của Ngài, có «lòng» giống như «lòng» của Ngài, và quan niệm giống như Ngài quan niệm, là điều quan
trọng và nền tảng hơn việc bắt chước cách hành xử của Ngài. Khi có «tâm», «lòng» và quan niệm như Ngài, thì tự nhiên cách hành xử hay hành
động của ta cũng sẽ giống Ngài. «Tu tâm»,
tức sửa đổi cái tâm, cái lòng bên trong cho giống tâm lòng của Thiên Chúa quan
trọng hơn rất nhiều việc sửa đổi những thứ thấy được bên ngoài.
Điều quan trọng là chúng ta phải thật sự áp
dụng hay đem ra thực hành trong đời sống:
–
«Ai nghe
những lời Thầy nói đây mà đem ra thực
hành, thì ví được như người khôn xây nhà trên đá» (Mt 7:24);
– «Không phải bất cứ ai thưa với Thầy: “Lạy Chúa! lạy Chúa!” là được vào Nước
Trời cả đâu! Nhưng chỉ ai thi hành ý muốn
của Cha Thầy là Ðấng ngự trên trời, mới được vào mà thôi. Trong ngày ấy,
nhiều người sẽ thưa với Thầy rằng: “Lạy Chúa, lạy Chúa, nào chúng tôi đã chẳng
từng nhân danh Chúa mà nói tiên tri, nhân danh Chúa mà trừ quỷ, nhân danh Chúa
mà làm nhiều phép lạ đó sao?” Và bấy giờ Thầy sẽ tuyên bố với họ: “Ta
không hề biết các ngươi; xéo đi cho khuất mắt Ta, hỡi bọn làm điều gian ác!”» (Mt 7: 21-23)
– Là theo Chúa
Kitô, trở nên môn đệ của Chúa Kitô: «Các anh hãy theo tôi» (Mt 4:19). Người có lý tưởng nên thánh luôn luôn
quyết tâm theo Chúa Kitô, luôn luôn ý thức mình là «môn đệ Chúa Kitô», là «con
cái Thiên Chúa» chứ không phải là một «phàm
nhân» và không chấp nhận cho mình chỉ hành xử như một «phàm nhân» (18*).
(*18)
«Nếu sự công chính
của các con không cao hơn những người Pharisiêu, các con không được vào Nước Trời»
(Mt 5: 20).
2) Tầm quan trọng
của việc nên thánh
trong đời sống Kitô hữu
Người thật sự theo
Chúa coi
việc nên thánh là việc quan trọng nhất trong cuộc đời, và dành ưu tiên
cho việc này hơn tất cả mọi việc khác tại trần gian như danh, lợi, thú, tình,
tiền, quyền bính, sự nghiệp… Chúng ta cần phải làm mới lại ý thức và quyết tâm
về điều này hằng ngày hằng giờ (19*).
(*19)
Mỗi lần chúng ta ý thức lại và quyết tâm nên
thánh, đồng thời coi việc nên thánh
là việc quan trọng nhất trong cuộc đời, thì sẽ làm cả thiên đàng vui mừng tương
tự như khi có người tội lỗi ăn năn trở lại: «Tôi nói
cho các ông hay: trên trời cũng thế, ai nấy sẽ vui mừng vì một người tội lỗi ăn
năn sám hối, hơn là vì chín mươi chín người công chính không cần phải sám hối
ăn năn» (Lc 15:7: x. Mt
18:13).
Người coi việc nên
thánh là ưu tiên số một trong cuộc đời thì là người của Thiên Chúa, sẽ
được Thiên Chúa chúc phúc và quan phòng lo lắng cho người ấy tất cả những việc
còn lại (20*).
(*20)
«Anh em đừng lo lắng tự hỏi: ta sẽ ăn gì, uống
gì, hay mặc gì đây? Tất cả những thứ đó, dân ngoại vẫn tìm kiếm. Cha anh em
trên trời thừa biết anh em cần tất cả những thứ đó. Trước hết hãy tìm kiếm Nước Thiên Chúa và đức công chính của Người,
còn tất cả những thứ khác, Người sẽ lo liệu cho. Vậy, anh em đừng lo lắng về
ngày mai: ngày mai, cứ để ngày mai lo»
(Mt 6:33-34; x. Lc 12:29-31).
Ích lợi của việc
theo Chúa hay nên thánh đáng cho ta từ bỏ tất cả mọi vinh hoa, lợi lộc phù phiếm
của trần gian, vì Thiên Chúa sẽ bù lại cho ta gấp trăm bằng những lợi ích đích
thực [theo cách nhìn khôn ngoan của Ngài] (21*), thậm chí ngay ở đời
này (22*).
(*21)
Tin Mừng viết: «Ông Phêrô lên tiếng thưa Người: “Thầy coi, phần
chúng con, chúng con đã bỏ mọi sự mà theo Thầy. Vậy chúng con sẽ được gì?” Ðức
Giêsu đáp: “Thầy bảo thật anh em: anh em là những người đã theo Thầy, thì… sẽ được
gấp bội và còn được sự sống đời đời
làm gia nghiệp» (Mt 19:27-29).
(*22)
«Thầy bảo thật anh
em: Chẳng hề có ai bỏ nhà cửa, anh em, chị em, mẹ cha, con cái hay ruộng đất,
vì Thầy và vì Tin Mừng, mà bây giờ, ngay
ở đời này, lại không nhận được nhà cửa, anh em, chị em, mẹ, con hay ruộng đất,
gấp trăm, cùng với sự ngược đãi, và sự sống đời đời ở đời sau» (Lc 10:29-30).
Vả lại, cuộc sống
trần thế này là giả tạm, chóng qua; cuộc sống vĩnh cửu mai hậu mới là cuộc sống
thực. Những gì thu thập được trong cuộc sống giả tạm này khi chết sẽ để lại tất
cả, chẳng đem sang cuộc sống mới được gì. Chỉ có bản chất hay giá trị đích thực
(23*) của ta –tức tình trạng thánh thiện hay tội lỗi– là theo ta
sang bên kia thế giới. Bản chất đó sẽ quyết định hạnh phúc hay đau khổ cho ta
trong cuộc sống mới vĩnh cửu.
(*23) Cần phân biệt giữa «cái ta có» và
«cái ta là»:
«Cái ta có» (nhà cửa, của cải, tiền bạc, quyền bính, danh vọng, cha
mẹ, vợ chồng, con cái, bạn bè, v.v...) thì ở bên ngoài ta, có thể mất đi cách
dễ dàng, và không thể đem qua cuộc sống vĩnh cửu mai hậu được.
Còn «cái ta là», tức bản chất xấu tốt của ta (vị tha hay ích kỷ, khiêm
nhường hay kiêu ngạo, rộng rãi hay keo bẩn,
v.v...) thì luôn luôn gắn liền với con người của ta, và theo ta mãi sang
bên kia thế giới
Nếu cuộc sống trần thế này tội lỗi, thất đức, dù
có đạt được vinh hoa, phú quý đến đâu cũng chẳng lợi ích gì: «Nếu người ta
được cả thế giới mà phải thiệt mất mạng sống, thì nào có lợi gì? Hoặc người ta
sẽ lấy gì mà đổi mạng sống mình?» (Mt 16:26; x. Mc 8:36; Lc 9:25).
Bước vào đời sống vĩnh cửu, thử hỏi
ta có thể hoàn toàn hạnh phúc khi phải sống chung với những người còn ích kỷ,
tham lam, còn ác ý, còn lãnh đạm, hẹp hòi, còn hay nghĩ xấu cho người khác, dù
chỉ một chút xíu không? Chính họ có thể hoàn toàn hạnh phúc và làm cho những
người chung quanh họ cũng hoàn toàn hạnh phúc cho đến đời đời, mà không hề gây
ra một chút đau khổ nào không? Bản chất chưa hoàn hảo mà đã được sống ở Thiên
Đàng thì ta sẽ làm ô nhiễm cái hạnh phúc tinh tuyền - không vương chút đau khổ - của Thiên Đàng rồi, và biến Thiên Đàng trở thành một cái gì không còn là
Thiên Đàng nữa. Do đó, Thiên Đàng đòi hỏi những người bước vào phải hoàn toàn
trong sạch, tốt lành từ bản chất.
3) Cốt yếu của sự
thánh thiện hay nên thánh là gì?
Chúa Giêsu định
nghĩa sự thánh thiện và cho biết hai điều
cốt yếu nhất của những người theo Chúa là: «Ai muốn theo Thầy, phải từ bỏ chính mình, vác thập
giá mình mà theo»
(Mt 16:24); «Ai không vác thập giá mình mà theo Thầy, thì không xứng với Thầy» (Mt 10:38); và dấu chỉ tất yếu của người theo Chúa là: «Người ta cứ dấu này mà nhận biết anh em là môn đệ của Thầy là anh em yêu thương nhau» (Ga 13:35).
Như vậy, cốt yếu của sự thánh thiện nằm ở ba điều: tinh thần từ bỏ chính mình, sẵn
sàng vác
thập giá, và thể hiện lòng
yêu thương đối với mọi người (không trừ ai) (24*).
(*24)
Lòng yêu thương hay Đức Ái Kitô giáo luôn luôn bao hàm sự công bằng. Công bằng
chính là nền tảng của Đức Ái. Không thể nói mình yêu thương người khác khi mình
đối xử bất công với họ. Công Bằng và Bác Ái là hai đức tính nền tảng của đạo đức
Kitô giáo.
a– Từ bỏ chính mình: là quên mình, coi nhẹ bản thân mình,
đồng thời đặt lợi ích, ý kiến, ý muốn, danh dự… của Thiên Chúa và tha nhân lên
trên lợi ích… của mình (25*). Có coi nhẹ «cái tôi» của mình, chúng ta mới có thể yêu thương tha nhân như Chúa
Giêsu truyền dạy (26*). «Cái chất tôi» của mình càng nhỏ đi thì «cái chất thần linh» của mình càng lớn
lên (27*); ngược lại, «cái tôi»
của mình càng lớn, thì sự hiện diện hoạt động của Chúa ở trong ta càng nhỏ. Chỉ
khi nào ta coi «cái tôi» của ta không
là gì cả, thì ta mới có thể nói được như thánh Phaolô: «Tôi sống, nhưng phải là tôi sống, mà là chính Chúa Kitô sống trong tôi»
(Gl 2:20)(28*).
(*25)
«Bỏ tất cả mà chưa
bỏ mình thì con chưa bỏ gì cả, vì chính mình con sẽ dần dần quơ góp lại những
gì con bỏ trước» (Đường Hy Vọng, Ch.1, §3); «Hãy bỏ mình, vác thánh giá mỗi ngày và đóng đinh mình trên thánh giá ấy»
(Ch. 4, §73); «Ai chưa “bỏ mình vác thánh
giá” thì chưa “theo Thày” được. Điều kiện tiên quyết» (Ch. 8, §157);
(*26)
«Ngươi phải yêu người
thân cận như chính mình» (Mt 22:39; x. Mc12:31; Lc 10:27); «Thầy ban cho anh em một điều răn mới là anh
em hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em. Ở điểm này, mọi người sẽ
nhận biết anh em là môn đệ của Thầy: là anh em có lòng yêu thương nhau» (Ga
13:34-35; x. 15:12; 1Ga 3:11; 3:23).
(*27)
Gioan Tẩy giả nói về Chúa Giêsu: «Tôi phải nhỏ đi, còn Người phải lớn lên» (Ga 3:30); «Ai tự hạ mình, coi mình như em nhỏ này, người
ấy sẽ là người lớn nhất Nước Trời» (Mt 18:3)
(*28)
Hoặc có thể nói tương tự: «Tôi làm nhưng không phải tôi làm, mà là Chúa Kitô làm trong tôi»,
chỉ trong tình trạng tâm linh này thì những việc làm ấy mới có hiệu quả tâm
linh đích thực.
Tinh thần từ bỏ
chính mình được thực hiện trong tâm thức coi nhẹ «cái tôi» của mình. Nó cũng cần được thể hiện cụ thể thành việc làm
hay cuộc sống qua việc sẵn sàng «vác thập
giá mình» theo gương Chúa Kitô (29*).
(*29)
«Ðức Giêsu Kitô vốn
dĩ là Thiên Chúa mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì địa vị ngang hàng với
Thiên Chúa, nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang mặc lấy thân nô lệ, trở nên
giống phàm nhân sống như người trần thế. Người lại còn hạ mình, vâng lời cho đến
nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự» (Pl 2:6-8).
«Hạt lúa được gieo vào lòng đất nếu không chết
đi, nó vẫn chỉ là hạt lúa, còn nếu chết đi, nó mới sinh được nhiều hạt khác»
(Ga 12: 24).
b– Vác thập giá mình: là sẵn sàng chấp nhận những điều trái
ý như đau khổ, thiệt thòi, mất mát, bệnh tật, đau đớn, bị xúc phạm… xảy đến
trong cuộc đời mình, nhất là khi tình yêu tha nhân đòi hỏi. Có sẵn sàng chấp nhận
những đau khổ, thiệt thòi ta mới dễ dàng hy sinh cho Thiên Chúa và tha nhân để
thể hiện tình yêu của mình (30*).
(*30) «Ai không vác thập giá mình mà đi
theo tôi, thì không thể làm môn đệ tôi được» (Mt 14:27);
«Có người không vác thánh giá của mình hay của người khác mà tưởng tượng
thánh giá mình quá nặng. Có người vác thánh giá cả làng mà không vác thánh giá
của mình. Có người vác thánh giá cả làng và gán thánh giá của mình bắt kẻ khác
vác» (ĐHV §18).
«Thử thách gian khổ là “giấy phép theo Chúa”
để hưởng hạnh phúc hân hoan với Chúa: “Ai muốn theo Ta, hãy bỏ mình, vác thánh giá...”» (ĐHV §714).
Người sẵn sàng «từ bỏ chính mình, vác thập
giá mình» để theo Chúa sẽ
không tự kiêu, tự mãn, không khoe khoang (show up), không phản ứng bất lợi đối
với những kẻ xúc phạm, nói xấu, vu khống ta, trái lại sẵn sàng tha thứ (31*)
và cầu mong điều tốt lành cho họ (32*). Chính Chúa Giêsu đã làm
gương cho ta về hai đức tính này (33*) và dạy
ta thực hành (34*).
(*31)
«Nếu anh em tha lỗi
cho người ta, thì Cha anh em trên trời cũng sẽ tha thứ cho anh em. Nhưng nếu
anh em không tha thứ cho người ta, thì Cha anh em cũng sẽ không tha lỗi cho anh
em» (Mt 6:14-15; x. Mt 18:35; Mc 11:25-26; Lc 6:37b); «“Thưa Thầy, nếu anh em con cứ xúc phạm đến con, thì con phải tha đến mấy
lần? Có phải bảy lần không?”... “Thầy không bảo là đến bảy lần, nhưng là đến bảy
mươi lần bảy”» (Mt 18:21-22); «Bấy giờ
Ðức Giêsu cầu nguyện rằng: “Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết việc họ
làm”» (Lc 23:34).
(*32)
«Hãy yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh
em. Như vậy, anh em mới được trở nên con cái của Cha anh em, Ðấng ngự trên trời»
(Mt 5:44-45a).
(*33)
«Ðức Giêsu Kitô vốn
dĩ là Thiên Chúa mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì địa vị ngang hàng với
Thiên Chúa, nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang mặc lấy thân nô lệ, trở nên
giống phàm nhân sống như người trần thế. Người lại còn hạ mình, vâng lời cho đến
nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự» (Pl 2:6-8)
(*34)
«Đừng chống cự người
ác, trái lại, nếu bị ai vả má bên phải, thì hãy giơ cả má bên trái nữa. Nếu ai
muốn kiện anh để lấy áo trong của anh, thì hãy để cho nó lấy cả áo ngoài. Nếu
có người bắt anh đi một dặm, thì hãy đi với người ấy hai dặm. Ai xin, thì anh
hãy cho; ai muốn vay mượn, thì anh đừng ngoảnh mặt đi» (Mt 5:39-42).
c– Yêu thương
nhau: Đây là
luật tối thượng của luân lý Kitô giáo (35*): Không chỉ yêu thương những
người thân của mình, mà phải yêu thương cả những người xa lạ (36*),
thậm chí cả kẻ thù mình (37*).
(*35) «Thầy ban cho anh em một điều răn mới
là anh em hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em» (Ga 13:34); «Ðây là điều răn của Thầy: anh em hãy yêu
thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em» (Ga 15:12 x.17).
Đức ái chính là hiến pháp, là
luật tối thượng bao trùm tất cả mọi khoản luật. Thánh Giacôbê cho đức ái là
luật cao nhất của Kinh Thánh: «Luật Kinh
Thánh được đưa lên hàng đầu là Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình»
(Gc 2:8). Thánh Phaolô nói «Ai yêu người,
thì đã chu toàn Lề Luật» (Rm 13:8; x. 18:10). Thánh Âu Tinh cũng nói: «Cứ yêu đi, rồi muốn làm gì thì làm» (Ama
et fac quod vis).
«Hãy yêu thương nhau không bằng lời nói mà bằng
việc làm. Hãy yêu thương nhau bằng tay mặt mà tay trái không biết» (ĐHV §755)
(*36)
«Nếu anh em yêu
thương kẻ yêu thương mình, thì anh em nào có công chi? Ngay cả những người thu
thuế cũng chẳng làm như thế sao? Nếu anh em chỉ chào hỏi anh em mình thôi, thì
anh em có làm gì lạ thường đâu? Ngay cả người ngoại cũng chẳng làm như thế sao?» (Mt 5:46-47).
(*37)
«Hãy yêu kẻ thù và
cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh em» (Mt 5:44); «Anh em hãy yêu kẻ thù, hãy làm ơn và cho vay mà chẳng hề hy vọng được đền
trả» (Mt 6:35);
d- Sống công bằng:
Nền tảng
của yêu thương là tinh thần tôn trọng công bằng. Công bằng là tôn trọng quyền
và lợi của tha nhân đúng như luật Thiên Chúa và luật con người đòi hỏi. Ta
không thể yêu thương ai đúng nghĩa khi ta đối xử không công bằng với người ấy (38*)
(*38)
Người giáo dân muốn «sống đạo giữa đời»
và muốn «đem đạo vào đời» phải thật sự
quan tâm đến việc sống công bằng đối với mọi người, và phải nỗ lực tạo «công bằng xã hội» đồng thời chống lại những
bất công và những cơ chế gây bất công trong xã hội mình đang sống.
4) Tiêu chuẩn thẩm
định sự thánh thiện
hay giá trị tâm linh của con người
«Từ bỏ mình» và «vác thập giá mình» là hai tiêu chuẩn nền tảng và là
thước đo chắc chắn nhất để xác định mức độ thánh thiện hay sự tiến triển tâm
linh của một con người.
«Từ bỏ mình» và sẵn sàng «vác thập giá mình» là nền tảng và là điều
kiện cần thiết không thể thiếu để có thể thực hiện hai điều cốt yếu của việc
nên thánh là yêu thương mọi người và sống
công bằng với mọi người. Không từ bỏ mình và không chấp nhận vác thập
giá mình thì không thể tôn trọng sự công bằng và yêu thương đích thực được. Yêu
thương mà thiếu hai điều kiện ấy thì chỉ là thứ yêu thương giả dối, yêu thương
bằng môi miệng.
Tự hào mình là người
theo Chúa và coi việc nên thánh là ưu tiên số một của cuộc đời mình mà không chịu
«từ bỏ
mình» và sẵn sàng «vác thập giá mình» để có thể thật sự sống công bằng và yêu thương mọi người
thì sự tự hào đó chỉ là một ảo tưởng và là hành vi tự dối mình (39*).
(*39)
Chính Chúa Giêsu định nghĩa «người theo Ngài» hay «môn đệ
của Ngài» như sau: «Ai muốn theo Thầy, phải từ bỏ chính mình, vác thập
giá mình mà theo» (Mt 16:24); «Ai không vác thập giá mình mà theo Thầy, thì
không xứng với Thầy» (Mt 10:38).
B. Ba thiên chức của
người Kitô hữu
Để
sống đức tin giữa lòng trần thế, sống đạo giữa đời và thánh hóa thế gian, người Kitô hữu cần ý thức ba thiên chức quan trọng của Chúa Kitô mà họ đã lãnh nhận từ Ngài
khi chịu phép rửa tội, đồng thời thi hành ba thiên chức ấy trong mọi phương diện
của trần thế.
Ba
thiên chức ấy là: Vương Giả, Tư Tế và Ngôn Sứ mà chúng ta có thể diễn tả
thành ba chức năng: Làm Chủ, Làm Lễ và
Làm Chứng (40*).
(*40)
«Anh em là giống
nòi được tuyển chọn, là hàng tư tế,
vương giả, là dân thánh, dân riêng của Thiên Chúa, để loan truyền những kỳ công của Người [=ngôn sứ], Ðấng đã gọi anh em ra khỏi miền u tối, vào
nơi đầy ánh sáng diệu huyền» (1Pr 2:9).
Ba
thiên chức này phản ảnh 3 công việc của Ba Ngôi Thiên Chúa:
–
Làm Chủ: là công việc của Chúa Cha, Đấng
tạo dựng, điều hành và là chủ tể của vũ trụ vạn vật.
–
Làm Lễ: là công việc của Chúa Con, Đấng
hạ mình nhập thể làm người, đã dùng chính đời sống, sự đau khổ và cả sự chết của
mình để thờ phượng Thiên Chúa Cha và để chứng tỏ tình yêu của mình đối với
Thiên Chúa và con người.
– Làm Chứng: là công việc của Chúa Thánh Thần, Đấng hoạt động trong
Giáo Hội để thánh hóa con người, và để làm chứng cho Thiên Chúa và Chúa Giêsu
qua lời nói và việc làm của các ngôn sứ mọi thời đại.
Đây
cũng là ba chức năng quan trọng mà Chúa Giêsu đã thực hiện suốt cả cuộc đời
mình một cách gương mẫu, và cũng là ba chức năng mà những ai muốn làm môn đệ của
Ngài cần phải thực hiện trong chính cuộc sống của mình.
1) Làm chủ:
Chức năng Làm Chủ –phát sinh từ thiên chức Vương Giả– là làm chủ bản thân, làm chủ
tập thể (gia đình, xã hội, Giáo Hội), làm chủ ngoại cảnh (thiên nhiên, môi trường,
hoàn cảnh, những chuyện xảy đến…) (41*).
(*41) Tinh thần người làm chủ một công việc hay một tài sản khác với tinh thần
của một người khách hay người làm công.
–
Người khách
đến thăm không có trách nhiệm gì trong căn nhà hay tài sản của người chủ căn
nhà hay tài sản ấy, vì căn nhà hay tài sản ấy không phải là của người khách.
Việc giữ gìn hay dọn dẹp nhà cửa cho sạch sẽ ngăn nắp là trách nhiệm của người
chủ.
–
Người làm công
chỉ làm và chỉ có trách nhiệm trên những việc mà người chủ giao làm. Hết việc
hay hết giờ làm là hết trách nhiệm. Còn người làm chủ thì có trách nhiệm trên
toàn thể công việc hay hãng xưởng mà mình làm chủ. Thành công thì mình hưởng,
còn thất bại thì mình chịu.
Tóm
lại, người làm chủ cảm thấy có trách nhiệm trên toàn thể tài sản hay công việc
mà mình làm chủ. Thái độ của người làm chủ rất khác với thái độ của người khách
hay người làm công.
Với chức năng và tinh thần «làm chủ» này, người giáo dân Kitô hữu
cũng được Thiên Chúa mời gọi làm chủ gia đình mình, xứ đạo mình, làm chủ xã hội,
làm chủ đất nước, làm chủ Giáo Hội, làm chủ lịch sử, và làm chủ thế giới. Sống
tinh thần «làm chủ», người Kitô hữu
luôn luôn cảm thấy mình gắn bó và có trách nhiệm đối với tình trạng tốt xấu, tiến
bộ hay tụt hậu, v.v... của tất cả những thực thể hay tập thể đó.
Khi tạo dựng con người,
Thiên Chúa đã tạo dựng họ theo hình ảnh của Ngài và giống như Ngài. (x. St 1:26;
x. St 1:27; 5:1.3; 9:6). Mà Ngài là chủ tể thống trị vũ trụ vạn vật, Ngài cũng
muốn con người làm chủ như thế. Vì thế, khi vừa tạo dựng con người, Ngài đã mời
gọi con người làm chủ: «Hãy thống trị mặt
đất. Hãy làm bá chủ cá biển, chim trời, và mọi giống vật bò trên mặt đất» (St
1:28).
Khi
mời gọi con người như thế, đương nhiên Ngài muốn chúng ta là những ông/bà chủ
nhỏ, làm chủ mọi sự theo cung cách và đường lối của Ngài. Vì thế, chúng ta phải
học làm chủ theo cung cách và đường lối của Ngài, chứ không phải theo cung cách
và đường lối của chúng ta. Nói khác đi, chúng ta là những «người chủ nhỏ» cùng cộng tác với Ngài trong việc điều hành mọi sự
theo ý Ngài.
Chức năng này liên quan đến
quan hệ giữa mình với chính mình, và giữa mình với những gì không phải là mình.
Trong những quan hệ này thì mình luôn luôn nắm vai trò chủ động: chủ động trong
việc biến đổi mình và biến đổi mọi sự nên tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, chủ động biến
đổi mọi sự nên tốt đẹp ở đây không có nghĩa là mình ép buộc mọi người, mọi sự
nên tốt theo ý mình, mà mình phải tự biến đổi mình trước tiên. Khi mình biến đổi
thì mình sẽ làm cho mọi người mọi vật chung quanh mình cũng biến đổi theo.
Như vậy, điều quan
trọng nhất trong chức năng này là làm chủ bản thân, nghĩa là tự chủ,
là tự thắng mình, chế ngự bản thân, không để tình cảm, xúc động, dục vọng, bản
năng, sở thích, ngoại cảnh điều khiển mình (42*). Có làm chủ được bản
thân mới có thể làm chủ được tập thể và ngoại cảnh, làm cho mọi sự nên tốt đẹp
đúng như ý muốn hay chương trình của Thiên Chúa (43*).
(*42)
«Những việc nhỏ đều
quan hệ, con đừng khinh thường. Thắng mình liên lỉ trong các việc nhỏ, con luyện
ý chí thành sắt đá và làm chủ bản
thân con» (ĐHV § 215)
(*43)
Lão Tử viết: «Thắng nhân giả hữu lực,
tự thắng giả cường» (Thắng người là kẻ có sức, nhưng thắng mình mới là người
mạnh) (Đạo Đức Kinh, chương 33).
Nói
chung, làm chủ bản thân, làm chủ tập thể
(gia đình, xã hội, Giáo Hội), làm chủ ngoại cảnh (thiên nhiên, môi trường) đòi
hỏi chúng ta ý thức trách nhiệm đối với những thực thể ấy. Khi có chuyện gì xảy
ra tốt hay xấu đối với những thực thể ấy, người có tinh thần làm chủ lập tức cảm
thấy mình có trách nhiệm chính trong đó, chứ không quy trách nhiệm hay đổ lỗi
cho người khác (44*). Từ đó phát sinh ý thức chính mình có trách nhiệm
sửa sai, hoàn chỉnh mọi chuyện sao cho tốt đẹp.
(*44) Người có tinh
thần làm chủ, khi đứng trước những khiếm khuyết, những điều không ứng ý trong
gia đình, xã hội, Giáo Hội, hay những tập thể mà mình làm một thành viên,
v.v... thì có tâm tình nhận lỗi như trong «Kinh
Cáo Mình»: «… lỗi tại tôi, lỗi tại
tôi, lỗi tại tôi mọi đàng» (mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa). Từ đó,
người ấy tự xét lại bản thân xem phần lỗi của mình như thế nào trong tình trạng
khiếm khuyết đó, đồng thời sẵn sàng nhận trách nhiệm sửa sai hay hoàn thiện
công việc hay tập thể của mình. Tuyệt đối không đổ lỗi cho người khác!
Người có tinh
thần làm chủ, khi gặp những chuyện đáng tiếc thì luôn luôn «Tiên trách kỷ, hậu trách nhân». Chính
khi mình cảm thấy có trách nhiệm trong chuyện đáng tiếc ấy và xét xem mình có lỗi
gì trong đó, thì mình mới chịu sửa sai và nên hoàn thiện được. Và đó chính là
thái độ của người làm chủ. Người có tinh thần «làm khách» hay «làm công»
thì không bao giờ thấy mình có trách nhiệm trong đó.
2) Làm lễ
Chức năng Làm Lễ –phát sinh từ thiên chức Tư Tế– là thể hiện tương quan giữa mình với Thiên Chúa, vừa là chủ tể của
mình và vạn vật, cũng là người Cha luôn luôn yêu thương chăm sóc mình và vạn vật.
Do đó, chức năng làm lễ được thể hiện qua việc thờ phượng, yêu mến, kính phục,
quyết tâm sống thực hiện Thánh Ý Ngài, làm theo những lời Ngài dạy (45*),
và phó thác cuộc sống của mình cho Ngài (46*). Nói chung, những việc
làm hay tâm tình ấy được gọi là cầu nguyện (7*[2]). Cầu nguyện
rất cần thiết trong đời sống Kitô hữu, nhất là trong việc tông đồ (48*).
(*45) «Không phải bất cứ ai thưa với Thầy :
“Lạy Chúa ! lạy Chúa !” là được vào Nước Trời cả đâu ! Nhưng chỉ ai thi hành ý muốn của Cha Thầy là
Đấng ngự trên trời, mới được vào mà thôi. Trong ngày ấy, nhiều người sẽ thưa với
Thầy rằng : “Lạy Chúa, lạy Chúa, nào chúng tôi đã chẳng từng nhân danh Chúa mà
nói tiên tri, nhân danh Chúa mà trừ quỷ, nhân danh Chúa mà làm nhiều phép lạ đó
sao ?” Và bấy giờ Thầy sẽ tuyên bố với họ : Ta không hề biết các ngươi ; xéo đi
cho khuất mắt Ta, hỡi bọn làm điều gian ác !» (Mt 7:21-23)
(*46) Việc ca tụng, ngợi khen Thiên Chúa là điều tốt, nên làm. Nhưng đối với
Thiên Chúa, nó không giá trị bằng việc thực hiện những lời Ngài dạy, những tâm
tình hay hành vi yêu thương đối với đồng loại. Thật vậy, Thiên Chúa nói qua lời
ngôn sứ Isaia: «Ngần ấy hy lễ của các
ngươi, đối với Ta, nào nghĩa lý gì ? Lễ toàn thiêu chiên cừu, mỡ bê mập, Ta đã
ngấy. Máu bò, máu chiên dê, Ta chẳng
thèm ! Khi các ngươi đến trình diện Ta, ai
khiến các ngươi phải giẫm lên khuôn viên của Ta ? Thôi, đừng đem những lễ vật
vô ích đến nữa. Ta ghê tởm khói hương
; Ta không chịu nổi ngày đầu tháng, ngày sa-bát, ngày đại hội, không chịu nổi những người cứ phạm tội ác rồi lại cứ lễ lạt linh đình. Ta chán ghét
những ngày đầu tháng, những đại lễ của
các ngươi. Những thứ đó đã trở thành
gánh nặng cho Ta, Ta không chịu nổi nữa.
Khi các ngươi dang tay cầu nguyện, Ta bịt mắt không nhìn ; các ngươi có đọc kinh cho nhiều, Ta cũng chẳng
thèm nghe. Vì tay các ngươi đầy những
máu. Hãy rửa cho sạch, tẩy cho hết, và vứt bỏ tội ác của các ngươi cho khỏi chướng
mắt Ta. Đừng làm điều ác nữa. Hãy tập
làm điều thiện, tìm kiếm lẽ công bình, sửa
phạt người áp bức, xử công minh cho cô nhi, biện
hộ cho quả phụ» (Is 1:11-17).
(*47) Cầu nguyện không
chỉ là đọc kinh, ca tụng Thiên Chúa, xin Ngài ơn nọ ơn kia. Cốt yếu của
cầu nguyện không nằm ở những việc đó, mà ở chỗ nâng tâm hồn lên hướng về Thiên
Chúa, kết hiệp với Thiên Chúa qua quan niệm, tư tưởng, lời nói, việc làm, quyết
tâm trở nên hoàn hảo giống Thiên Chúa...
Chắc chắn Thiên Chúa không
thích những lời nguyện không phù hợp với tâm tình đích thực bên trong, không
xuất phát từ đáy lòng, hay những lời cầu xin phản ánh tính ích kỷ, chỉ biết
nghĩ đến mình: «Giờ đã đến -và chính là
lúc này đây- giờ những người thờ phượng đích thực sẽ thờ phượng Chúa Cha trong thần khí và sự thật, vì Chúa Cha
tìm kiếm những ai thờ phượng Người như thế. Thiên Chúa là thần khí, và những kẻ
thờ phượng Người phải thờ phượng trong
thần khí và sự thật» (Ga 4:23-24);
Khi cầu
nguyện, không cần phải nói nhiều về những nhu cầu của mình, như thể Thiên Chúa
không biết gì về những nhu cầu ấy: «Khi cầu
nguyện, anh em đừng lải nhải như dân ngoại ; họ nghĩ rằng: cứ nói nhiều là được
nhận lời. Đừng bắt chước họ, vì Cha anh
em đã biết rõ anh em cần gì, trước khi anh em cầu xin» (Mt 6:7-8); «Dầu miệng con không nói ra, Chúa đã hiểu thấu
lòng con. Con hãy xem gương người đàn bà băng huyết: động đến gấu áo Chúa, được
nhận lời ngay» (ĐHV §139).
(*48) «Muốn đánh giá công việc tông đồ của
ai, con hãy xem người ấy cầu nguyện thế nào? Nếu con không cầu nguyện, chẳng ai
tin con làm việc vì Chúa đâu! Tại sao có khủng hoảng trong Hội Thánh? Vì hạ giá
việc cầu nguyện» (ĐHV §§132,133,134); «
Kết qủa phong phú của việc tông đồ giáo dân tuỳ thuộc ở sự kết hiệp sống động của
chính họ với Chúa Kitô, Đấng phán rằng: “Ai ở trong Thầy và Thầy ở trong kẻ ấy,
như vậy mới sinh được nhiều hoa trái vì ngoài Thầy ra chúng con chẳng làm gì được”
(Ga 15:5)» (Vatican II, Tông đồ Giáo dân §4a).
Chức năng Làm Lễ đã được
Chúa Giêsu thực hiện một cách hoàn hảo nhất mà chúng ta có thể mô phỏng hay bắt
chước Ngài. Sự thờ phượng của Chúa Giêsu được thực hiện qua một quá trình, bắt
đầu từ việc hạ mình xuống thế sống thân phận con người, nhất là đã tự hủy mình
hay tự sát tế mình qua cuộc khổ nạn và cái chết trên thập giá (49*).
Nơi Chúa Giêsu, việc sát tế hay thờ phượng ấy vừa là thể hiện tình yêu đối với
Thiên Chúa, vừa là thể hiện tình yêu đối với con người. Có thể nói Ngài đã thờ phượng Thiên Chúa bằng cách yêu thương
và hy sinh đến tận cùng cho con người. Đó cũng là cách thờ phượng mà chúng
ta, những môn đệ của Ngài cần noi theo. Nơi Chúa Giêsu, việc thờ phượng Thiên Chúa và việc yêu thương con người chỉ là một thực
thể duy nhất, gắn liền với nhau không thể tách biệt như hai mặt của cùng một
tờ giấy.
(*49) Thánh Phaolô đã mô tả quá trình ấy như sau: «Ðức Giêsu Kitô vốn dĩ là Thiên Chúa mà không nghĩ phải nhất quyết duy
trì địa vị ngang hàng với Thiên Chúa, nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang mặc
lấy thân nô lệ, trở nên giống phàm nhân sống như người trần thế. Người lại còn
hạ mình, vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự»
(Pl 2:6-8).
Trong Cựu Ước, việc thờ
phượng Thiên Chúa được thực hiện bằng việc sát tế một con vật thay vì sát tế
chính bản thân mình để nói lên quyền chủ tể của Thiên Chúa trên mạng sống mình.
Con vật bị sát tế gọi là «lễ vật hy sinh»,
như thế cốt yếu của việc thờ phượng là sự hy sinh, là hành vi sát tế. Nhưng con
vật là cái gì ngoài mình, không phải là mình hay cái thân thiết nhất của mình.
Việc thờ phượng Thiên Chúa không gì bằng sự sát tế chính «cái tôi» của mình, cùng với những ý riêng, ý kiến, tham vọng… của
mình để cuối cùng là «Tôi sống, nhưng không phải là tôi sống, mà là Thiên Chúa sống trong tôi»
(Gl 2: 20) (50*).
(*50) Cũng vậy trong những lãnh vực khác của cuộc sống: «Tôi làm, nhưng không phải tôi làm, mà là Thiên Chúa làm trong tôi»,
«Tôi muốn, nhưng… mà là Thiên Chúa muốn...»
Chức năng Làm Lễ
được thực hiện chủ yếu trong chính cuộc sống đời thường hằng ngày, chứ không phải
chỉ thực hiện tại các thánh đường, trong các Thánh Lễ hay trong những giờ cầu
nguyện (51*).
(*51) Thánh Lễ, các bí tích, và
các giờ cầu nguyện đem lại nhiều ơn thiêng, sức mạnh tâm linh để giúp ta sống
thánh thiện, có động lực để «từ bỏ mình»
và «vác thập giá theo Chúa» hầu sống
yêu thương. Việc sống thánh thiện, sống tinh thần «từ bỏ mình» và «vác thập giá»
hầu sống yêu thương mới là mục đích hay hiệu quả của các bí tích hay những giờ
cầu nguyện.
Người Việt thường nói: «Ăn để sống, chứ không phải sống để ăn».
Cũng vậy, Thánh Lễ, các bí tích hay việc cầu nguyện là để phục vụ và phát triển
đời sống tâm linh, chứ không phải ngược lại. Cần phân biệt rõ ràng cái nào là
mục đích và cái nào chỉ là phương tiện.
Nếu những phương tiện ấy
(Thánh Lễ, bí tích…) không làm ta tiến bộ trong đời sống tâm linh, thì ta đã sử
dụng những phương tiện ấy không đúng.
Tóm lại, chức năng Làm Lễ
được thực hiện bằng việc dâng bản thân, dâng ý riêng, dâng mọi công việc
của đời thường lên Thiên Chúa như một lễ vật, cùng với Chúa Giêsu, để thờ phượng
Thiên Chúa và để thánh hóa bản thân và mọi công việc của mình (52*).
(*52)
«Anh em hãy hiến dâng thân mình làm của lễ sống động,
thánh thiện và đẹp lòng Thiên Chúa. Đó là cách thức xứng hợp để anh em thờ phượng
Người» (Rm 12:1); «Hy lễ và hiến tế, lễ toàn thiêu và lễ xá tội,
Chúa đã chẳng ưa, chẳng thích,
mà đó chính là những thứ của lễ được dâng tiến theo Lề Luật truyền. Rồi Người
nói: Này con đây, con đến để thực thi ý
Ngài» (Dt 10: 6-7).
3) Làm chứng
Chức năng này –phát sinh từ
thiên chức Ngôn Sứ– là làm
tông đồ hay làm chứng cho Thiên Chúa, cho Chúa Giêsu-Kitô, cho chân lý
(luôn luôn thành thật, nói sự thật), cho công lý (sống công bình và đòi hỏi
công bình trong xã hội, chống bất công áp bức), giúp mọi người nên tốt lành
thánh thiện hơn, để xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn.
a– Làm chứng cho Thiên
Chúa: Thiên Chúa ít khi trực tiếp và
minh nhiên dạy dỗ chỉ bảo con người, mà thường chỉ gián tiếp dạy dỗ, chỉ bảo họ
qua các ngôn sứ của mỗi thời đại. Thời đại nào cũng có những người được kêu gọi
làm ngôn sứ, làm tông đồ, hoặc hữu danh hoặc vô danh, để tiếp nối sứ mạng của
Chúa Giêsu (53*)
(*53) «Anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở
thành môn đệ, làm phép rửa cho họ nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần,
dạy bảo họ tuân giữ mọi điều Thầy đã truyền cho anh em» (Mt 28:19); «Được ơn làm ngôn sứ, thì phải nói sao cho
phù hợp với đức tin» (Rm 12:6); «Các
Kitô hữu phải cố gắng toả ánh sáng sự sống với tất cả lòng tin tưởng vững chắc
và lòng can đảm của người tông đồ, cho dù phải đổ máu» (Vatican II, Tuyên
ngôn về Tự
Do Tôn Giáo §14c); «Phải
làm chứng về Chúa Kitô trên khắp mặt đất và trình bày niềm hy vọng về cuộc sống
vĩnh cửu mà họ ôm ấp cho những ai đang khao khát (x.1Pr 3:15)» (Vatican II,
Hiến chế về Giáo Hội, §10a).
Công Đồng Vatican II xác định
bổn phận và quyền làm tông đồ của người giáo dân: «Giáo dân có bổn phận và quyền làm
tông đồ do chính việc kết hợp với
Chúa Kitô là Đầu. Họ được chính Chúa chỉ
định làm việc tông đồ, vì phép Rửa tội sát nhập họ vào Nhiệm Thể Chúa Kitô,
phép Thêm sức làm cho họ thêm mạnh mẽ nhờ quyền năng của Chúa Thánh Thần. Họ được thánh hiến vào chức vụ tư tế vương
giả và dân tộc thánh (x. 1Pr 2:2-10), hầu trong mọi việc họ dâng những lễ vật
thiêng liêng và làm chứng cho Chúa Kitô
ở mọi nơi trên hoàn cầu» (Vatican II, Sắc lệnh về Tông Đồ Giáo Dân §3a).
Chức năng Làm Chứng không
chỉ là làm tông đồ hay làm chứng cho Thiên Chúa, mà còn phải làm chứng cho chân
lý, công lý và tình yêu Kitô giáo bằng chính đời sống và việc làm của mình.
b– Làm chứng cho chân lý: Người giáo dân Kitô hữu phải luôn luôn ăn ngay nói thật, không
gian dối trong lời nói cũng như trong việc làm (54*). Phải sống làm
sao để bất kỳ lời nào ta nói ra phải là những lời tốt đẹp, người khác có thể
tin ngay, không phải nghi ngờ điều gì (55*).
(*54) «Có thì nói có, không thì nói không,
thêm bớt điều gì là bởi ma quỉ mà ra» (Mt 5:37).
(*55) «Anh em đừng bao giờ thốt ra những lời
độc địa, nhưng nếu cần, hãy nói những lời tốt đẹp, để xây dựng và làm ích cho
người nghe» (Ep 4:29).
c– Làm chứng cho công lý: Sống công bằng và sòng phẳng đối với mọi người, không bất công
đối với bất kỳ ai, về mặt tiền bạc cũng như ân nghĩa; đó là công bằng cá nhân mà người giáo dân Kitô
hữu phải thực hiện (56*). Ngoài ra, Kitô hữu còn phải chống bất công xã hội đồng thời cổ võ việc thực
thi công bằng xã hội trong môi trường
mình đang sống (57*). Đây là nền tảng của Đức Ái Kitô giáo. Đức Ái
Kitô giáo không thể có được nếu không được xây dựng trên nền tảng công bằng (58*).
(*56) «Lời bất công của người công chính vô
cùng ác hại. Đó là thuốc độc do tay bác
sĩ trao. Toa thuốc ấy càng truyền ra, càng giết người» (ĐHV §757).
(*57) «Của cải trần gian là
để cho mọi người hưởng dụng. Thiên
Chúa đã đặt định trái đất và mọi vật trên trái đất thuộc quyền sử dụng của mọi người và mọi dân tộc. Chính vì thế, của
cải được tạo dựng phải được phân phối cho tất cả mọi người một cách hợp lý theo luật công bằng là luật đi liền với bác ái» (Vatican II, Hiến chế Mục Vụ về Giáo Hội trong
thế giới ngày nay §69a).
«Hoà
bình không hẳn là vắng bóng chiến tranh, cũng không chỉ được giản lược vào sự
quân bình giữa các lực lượng đối phương, cũng không phát xuất do một nền cai trị
độc tài, nhưng theo đúng định nghĩa thì hoà
bình là “công trình của công bằng” (Is 32:17)» (nt §78a).
(58) «Đức tin phải biểu lộ
sự phong phú của mình bằng cách thâm nhập vào toàn thể đời sống của các tín hữu,
kể cả đời sống thế tục và thúc đẩy họ sống công bằng, bác ái nhất là đối với
người nghèo khổ» (nt §21e).
d– Làm chứng cho tình yêu: Tình yêu đối với nhau và đối với mọi người là dấu chứng của người
môn đệ Chúa Giêsu: «Người ta cứ dấu này
mà nhận biết anh em là môn đệ của Thầy, là anh em yêu thương nhau» (Ga 13:35)
(59*).
(*59) «Việc noi theo và làm chứng đức ái cùng sự khiêm hạ của
Chúa Kitô cần được các môn đệ thực hiện không ngừng; nên Giáo hội là Mẹ chúng
ta vui lòng khi thấy trong lòng mình có nhiều con cái nam nữ muốn theo sát
gương Đấng Cứu Thế và tỏ lộ rõ ràng hơn sự tự diệt của Người» (Vat. II, GH
§42d).
Người ta chỉ yêu đúng
nghĩa hay yêu đích thực khi người ta thực hiện được hai yếu tố: «từ bỏ mình» và «vác thập giá» (60*), là hai điều kiện mà Chúa Giêsu đòi
hỏi những người muốn theo Ngài phải có từ trong bản chất của mình (61*).
Người theo Chúa phải là chứng nhân sống động của tình yêu đích thực đối với mọi
người, không trừ ai, nhưng phải bắt đầu từ những người gần mình nhất: vợ con,
cha mẹ, anh em, bạn bè, rồi đến những người xa hơn…
(*60) «Từ bỏ mình» = ra khỏi chính mình, quên mình; «vác thập giá» = chịu thiệt thòi, đau khổ. Yêu ai mà ta không quên
mình đi để nghĩ đến hạnh phúc của người đó, và cũng không chấp nhận hy sinh, chịu
khổ hay chịu mất mát gì để người đó được hạnh phúc, thì tình yêu đó không phải
là tình yêu đích thực. Lúc đó, mình chỉ yêu mình và tìm cách hưởng hạnh phúc bằng
tình cảm của người đó dành cho mình, chứ không phải yêu người đó. Nói cách
khác, mình yêu mình qua người đó: tình yêu đi đường vòng đến người đó để rồi trở
lại chính mình.
(*61) «Đức mến thì nhẫn nhục,
hiền hậu, không ghen tương, không vênh vang, không tự đắc, không làm điều bất
chính, không tìm tư lợi, không nóng giận, không nuôi hận thù, không mừng khi thấy
sự gian ác, nhưng vui khi thấy điều chân thật. Đức mến tha thứ tất cả, tin tưởng
tất cả, hy vọng tất cả, chịu đựng tất cả» (1Cr 13:4-7).
Người giáo dân nên thánh giữa đời chính là thực
hiện 3 chức năng trên của người Kitô hữu trong đời sống thường ngày.
III. Linh đạo của Phong trào Giáo dân Việt Nam Hải
ngoại
A. Linh đạo chuyên
biệt của PTGDVNHN
Linh đạo của
PTGDVNHN gồm hai phần:
–
Phần
chung với mọi Phong trào Giáo dân khác được trình bày trong phần Linh Đạo Giáo
Dân ở trên (số II). Đó chính là phần cốt yếu của Linh đạo PTGDVNHN.
–
Phần
riêng biệt của PTGDVNHN được trình bày dưới đây.
PTGDVNHN là một
trong những linh đạo đặc biệt dành cho giáo dân Việt Nam đang sinh sống tại hải
ngoại, theo tinh thần của Công Đồng Vatican II (62*);
(*62)
Công Đồng
Vatican II, trong Hiến Chế Tín Lý về
Giáo Hội «Ánh Sáng Muôn Dân»,
chương 4, nói rõ ràng về vị thế của người giáo dân trong Giáo Hội. Và trong Sắc Lệnh Tông Đồ Giáo Dân, Công Đồng đã
xác định nền tảng, mục tiêu, môi trường, phương hướng hoạt động và hệ thống mà
người giáo dân phải theo trong đời sống và trong các hoạt động tông đồ của
mình.
Ngoài ra, Tông Huấn «Người
Tín Hữu Giáo Dân» của Đức Gioan-Phaolô II đã xác định ơn gọi và sứ mệnh của
người giáo dân trong Giáo Hội và giữa trần thế.Ý nghĩa căn bản của Thượng
Hội đồng, và kết quả rất quý giá và rất mong đợi của nó, là dẫn đưa tín
hữu giáo dân đến lắng nghe Đức Kitô đang mời gọi họ vào làm
việc trong vườn nho của Ngài, và cộng tác một cách hăng say đầy ý
thức trách nhiệm trong sứ mệnh của Giáo hội, giữa giai đoạn vừa
rực rỡ cũng vừa bi thảm của lịch sử, trước ngưỡng cửa của đệ tam
thiên niên.
Những hoàn cảnh đổi mới trong Giáo Hội
cũng như của thế giới, trong thực tại xã hội, kinh tế chính trị và văn
hóa hôm nay đòi hỏi một cách đặc biệt hoạt động của người tín hữu
giáo dân. Nếu trước đây ai làm ngơ bổn phán này là điều không thể chấp nhận
được, thì hiện giờ thái độ lại càng đáng bị khiển trách hơn. Không ai được
phép ở không, không làm gì.
Và Tông Huấn của Đức
Giáo Hoàng Gioan-Phaolô II, nhằm mục đích giúp giáo dân:
1. Sống tinh thần
Phúc Âm giữa trần thế
Đây là mục đích
quan trọng nhất của PTGDVNHN đã được trình bày ở trên trong phần Linh Đạo Giáo
Dân. Mục đích này gồm hai phần: 1) Sống đạo giữa đời, và 2) đem Đạo vào đời.
Những mục kế tiếp
nhằm giúp các thành viên của Phong trào thực hiện mục đích trên trong môi trường
hải ngoại của các Kitô hữu Việt Nam.
2. Sống tinh thần
gia đình:
phục vụ, giúp đỡ lẫn nhau để cùng phục vụ và giúp đỡ người khác
Phong
trào khuyến khích các thành viên sống và đối xử với nhau như người trong cùng một
gia đình. Khi các thành viên cùng chung một lý tưởng nên thánh với nhau, cùng
muốn thực hiện tinh thần của Chúa Kitô (từ bỏ mình và sẵn sàng vác thập giá để
thể hiện tình yêu thương) thì rất dễ gắn bó yêu thương nhau như Chúa Kitô đã
truyền dạy (63*). Từ kinh nghiệm yêu thương, phục vụ và giúp đỡ nhau
trong nội bộ, các thành viên sẽ dễ dàng mở rộng vòng tay để cùng nhau yêu
thương, phục vụ và giúp đỡ người khác.
(*63)
Giới răn mới của
Chúa Giêsu (xem Ga 13:34-35; x. 15:12; 1Ga 3:11; 3:23).
Cách
giúp người của PTGDVNHN là giúp cách nào hữu hiệu và ích lợi nhất, nghĩa là làm
sao để người được giúp có thể tự lực hay tự giúp lấy chính mình (64*).
(*64)
Chẳng hạn, thay
vì cho người ta cá thì tặng họ con cái cần câu, để họ có thể tự câu lấy cá,
thay vì biếu người ta tiền tiêu thì dạy cho họ một nghề kiếm ra tiền.
3. Cùng nhau gánh
vác việc chung
PTGDVNHN
khuyến khích các thành viên ý thức về xã hội tính và Giáo Hội tính của Phong
Trào: cùng nhau gánh vác việc chung trong xã hội và Giáo Hội, thăng tiến công
thiện (65*), dấn thân xây dựng thế giới nhất là môi trường mình sống
theo đức tin, theo cách nhìn Kitô giáo.
(*65)
Công thiện (Common Good / Bien Commun) còn gọi là công ích, thiện ích chung, sự lành chung. Công thiện được sách Giáo Lý Giáo Hội Công giáo định nghĩa: «là toàn bộ những điều kiện xã hội giúp cho
các nhóm người và từng người trong các nhóm ấy đạt được sự hoàn thiện một cách
dễ dàng trọn vẹn hơn» (GLGHCG
§§1905,1912).
4. Hướng về Giáo Hội
và Quê hương Việt Nam
Hiện
nay, Giáo Hội Việt Nam và Quê hương Việt Nam đang gặp rất nhiều khó khăn dưới
chế độ độc tài toàn trị thường chà đạp nhân quyền, cách riêng quyền tự do tôn
giáo. PTGDVNHN khuyến khích các thành viên nuôi dưỡng lòng yêu quê hương đất nước,
thường xuyên nghĩ đến những nhu cầu của Giáo Hội và Quê hương, thông cảm với những
nỗi khổ, những khó khăn của đồng bào trong nước. Cụ thể nhất là ủng hộ và yểm
trợ cụ thể những nỗ lực đấu tranh đòi tự do tôn giáo, đòi nhân quyền của Giáo Hội
và đồng bào trong nước (66*).
(*66) Có nhiều
cách yểm trợ, chẳng hạn như:
– Yểm trợ tài
chánh: Giúp đỡ tài chánh để Giáo Hội có phương tiện phát triển, thực hiện những
nhu cầu cần thiết; để những người đấu tranh nhân quyền trong nước vốn bị bao
vây kinh tế có phương tiện sinh sống và nuôi gia đình, hoặc để thăm nuôi những
tù nhân lương tâm đang bị giam giữ…
– Yểm trợ
thông tin: Giúp đồng bào trong nước biết những thông tin cần thiết về Giáo Hội,
về những đàn áp nhân quyền, về cuộc đấu tranh trong nước và hải ngoại...
– Yểm trợ chính trị: Vận động chính giới
để áp lực nhà cầm quyền CSVN tôn trọng nhân quyền, ký tên vào những thỉnh nguyện
thư, tham gia những cuộc biểu tình tại hải ngoại để lên tiếng thay cho đồng bào
trong nước bị bịt miệng, v.v...
B.
Đặc điểm của linh đạo PTGDVNHN
Khía cạnh đặc thù
của linh đạo này là nhấn mạnh đến tính trần thế của người giáo dân
trong việc «sống thánh giữa đời», tính
xã hội trong việc «đem Đạo vào đời»,
tính
Giáo Hội trong việc phục vụ Giáo Hội địa phương, và tính
gia đình trong quan hệ nội bộ giữa các thành viên.
1. Tính tại thế
Theo Công Đồng
Vatican II, «tính cách riêng biệt và đặc
thù nhất của giáo dân là tính tại thế» (67*), nên linh đạo
PTGDVNHN đặc biệt nhấn mạnh và chú trọng tính cách riêng biệt này. «Tại thế» là sống giữa đời, giữa trần gian, phải đối diện và sống những thực
tại trần tục nhất của con người: làm ăn, kiếm tiền, tình yêu nam nữ, tính dục,
những khó khăn, những cám dỗ, những cạm bẫy, những đe dọa, âu lo, bấp bênh, bệnh
tật, hoạn nạn, tính «lôi thôi» của đời sống gia đình, những tệ nạn, những
bất công xã hội, tình trạng mất việc, những đấu tranh… Người giáo dân được
Thiên Chúa an bài xếp đặt, đồng thời kêu gọi nên thánh trong bối cảnh trần tục
đó.
(*67)
Vat II, GH §31.
Vì thế, ơn gọi
riêng của giáo dân là: «tìm kiếm Nước
Thiên Chúa bằng cách làm việc trần thế, và xếp đặt chúng theo ý Thiên Chúa»
(68*). Đó là nét riêng biệt
của linh đạo giáo dân, khác với linh đạo của các bậc khác trong Giáo Hội. Người
Kitô hữu giáo dân sống đạo giữa đời, với muôn người, trong muôn mặt của cuộc sống
trần thế, trong mọi thực tại trần gian như: lao động nghề nghiệp, hôn nhân gia
đình, chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, giải trí vui chơi...
(*68)
Vat II, GH §31.
PTGDVNHN nhấn mạnh
quan hệ mật thiết giữa đạo và đời, giữa đức tin và cuộc sống trong thực tế hằng ngày giữa lòng thế giới. Đạo
và đời phải xoắn với nhau thành một thực tại duy nhất, không tách biệt. Đạo hay
đức tin phải thật sự thấm nhập vào đời sống, vào xã hội để biến cải đời sống cá
nhân và tập thể xã hội hay trần gian nên tốt đẹp, thánh thiện hơn. Đạo hay đức
tin phải được thể hiện cụ thể trong tư tưởng, lời nói, hành động của người Kitô
hữu.
Từ khi nhập thể
làm người, Chúa Kitô đã nâng cấp tất cả những gì là phàm tục –được thực hiện do tình yêu đối với Thiên Chúa và tha
nhân– lên phẩm giá thánh thiêng. Vì thế, những việc thường được gọi là «tục»,
là «đời», đều trở nên có ý nghĩa thiêng liêng, cao trọng và đem lại hạnh
phúc, nếu được thực hiện trong đức tin, cậy, mến, dưới sự dẫn dắt của Thánh
Linh Thiên Chúa. Mọi việc làm, dù là tầm thường nhỏ bé đến đâu, đều có thể biến
thành lời cầu nguyện sốt sắng, thành những việc thiêng liêng, nếu được làm với
tình yêu chân thành, với tâm tình thờ phượng Chúa, nhằm làm đẹp lòng Chúa và
mưu ích cho tha nhân (69*).
(*69)
Những việc làm
nhỏ bé được làm với tình yêu thật sự vô vị lợi thì có giá trị trước mặt Chúa
hơn những việc làm tuy tốt đẹp, vĩ đại nhưng được làm nhằm mục đích «vì danh» , «lấy tiếng» , hay trục lợi
cách nào đó.
2. Tính xã hội
Không ai là một
hòn đảo, và ai cũng đều sinh ra từ xã hội, tồn tại và phát triển trong xã hội,
nhờ xã hội, nên tính xã hội là một chiều kích cơ bản của con người, và cũng là
của người giáo dân. Do đó, mọi người, mọi giáo dân, đều có bổn phận, trách nhiệm
xây dựng và phát triển xã hội.
Vì thế, PTGDVNHN giúp các thành viên ý thức sâu xa về
chiều kích xã hội, về tầm quan trọng của những vấn đề xã hội phát sinh trong
môi trường cụ thể mình đang sống, nhất là ý thức về trách nhiệm xã hội của người
Kitô hữu, thúc đẩy họ góp phần vào việc thăng tiến
xã hội và giải
quyết những vấn đề xã hội theo ánh sáng
Tin Mừng và Giáo huấn Xã hội của Giáo Hội”.
Tính xã hội của linh đạo PTGDVNHN thúc đẩy các thành
viên áp dụng đạo hay đức tin vào đời sống của mình trong xã hội. Đức tin đích
thực phải giúp các Kitô hữu trở thành những thành viên tốt và tích cực của xã hội,
phải thúc đẩy họ quan tâm đến xã hội và dấn thân cho xã hội nhiều hơn trường hợp
họ không có đức tin. Đạo có làm cho đời tốt đẹp hơn thì mới là đạo đích thật.
Cách sống của người Kitô hữu tượng trưng cho «bộ mặt của Đức Kitô giữa xã hội». Sự gắn bó và hài hòa giữa đạo và
đời, chủ trương «đem Đạo vào đời» là
những điểm nhấn của linh đạo PTGDVNHN (70*).
(*70)
Dân gian thường
nói: «Đời không đạo, đời thành điên đảo;
đạo không đời, đạo biết dạy ai?».
Theo linh đạo PTGDVNHN, giữa Giáo Hội và xã hội có mối
quan hệ gắn bó rất mật thiết, hỗ tương, không thể tách biệt. Muốn «đem Đạo vào đời», muốn Kitô hóa xã hội,
thì phải xã hội hóa Kitô giáo, theo nghĩa là Giáo Hội phải gắn bó với xã hội,
quan tâm đến xã hội, và dấn thân cho những vấn đề xã hội nhiều hơn nữa (71*)
nói:
(*71)
Công đồng Vaticanô II, Gaudium et Spes — Vui mừng và Hy vọng, số 1 viết: «Vui
mừng và hy vọng, ưu sầu và lo lắng của con người ngày nay, nhất là của những
người nghèo và những ai đau khổ, cũng là vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo lắng
của các môn đệ Đức Kitô.»
Chân phước Adolph Kolping cũng viết: «Muốn
đời sống xã hội càng có tính Giáo Hội bao nhiêu, thì đời sống Giáo Hội càng phải
có tính xã hội bấy nhiêu».
3. Tính Giáo Hội
Mọi Kitô hữu đều
được sinh ra về mặt tâm linh từ lòng Giáo Hội, được Giáo Hội nuôi dưỡng và phát
triển về tâm linh cũng trong môi trường Giáo Hội. Vì thế, Giáo Hội vừa là mẹ, vừa
là môi trường sống của người Kitô hữu, nên người Kitô hữu có bổn phận và trách
nhiệm xây dựng và phát triển Giáo Hội. Vả lại, Giáo Hội là Nhiệm Thể Chúa Kitô,
trong đó Chúa Kitô là đầu, và mỗi Kitô hữu là một chi thể (72*). Người
Kitô hữu không thể lớn lên và phát triển độc lập với Giáo Hội Mẹ, cũng như cành
nho không thể tồn tại và phát triển độc lập với gốc nho (73*). Không
thể liên kết với Chúa Kitô mà tách rời khỏi Giáo Hội, cũng như một chi thể
không thể liên kết với đầu mà lại tách rời khỏi thân thể. Sự gắn bó, yêu mến đối
với Giáo Hội luôn luôn đi đôi với sự sung mãn của đời sống thuộc linh. Thánh Âu
Tinh nói: «Ai càng yêu mến Giáo Hội của
Chúa Kitô thì càng có Thánh Linh».
(*72)
Xem 1Cr 12:12-30.
«Anh em là thân thể Đức Ki-tô, và
mỗi người là một bộ phận» (câu 27).
(*73)
Xem Ga 15:1-7.
«Thầy là cây nho, anh em là cành. Ai ở lại
trong Thầy và Thầy ở lại trong người ấy, thì người ấy sinh nhiều hoa trái, vì
không có Thầy, anh em chẳng làm gì được» (câu 5).
Vì thế, PTGDVNHN
chủ trương luôn luôn hiệp nhất, gắn bó và tích cực xây dựng Giáo Hội. Giáo hội
cụ thể nhất trong đời sống của người giáo dân bình thường, chính là giáo xứ.
Yêu mến và xây dựng Giáo Hội chính là yêu mến và xây dựng giáo xứ của mình.
Tính Giáo Hội trong linh đạo PTGDVNHN được thể hiện bằng ý thức dấn thân cho
Giáo Hội, một cách cụ thể như:
–
Tìm mọi cách để xây dựng và phát triển giáo xứ, tùy theo khả năng và thì giờ
mình có.
–
Tích cực ủng hộ và cộng tác với cha xứ, hội đồng mục vụ giáo xứ.
–
Tham gia vào những công việc chung trong giáo xứ (ca đoàn, dạy giáo lý, đóng
góp quĩ, đảm nhận những chức vụ trong giáo xứ…).
–
Tham dự những sinh hoạt phụng vụ chung trong giáo xứ (thánh lễ, phép lành Mình
Thánh Chúa, kinh chung…).
–
Luôn hòa nhập với những cộng đoàn khác trong giáo xứ (74*). yêu
thương và coi tất cả những cộng đoàn khác như cộng đoàn của mình, để tất cả
cùng hợp tác xây dựng và cùng trở thành một cộng đoàn duy nhất là «Gia đình của Thiên Chúa».
(*74)
Tránh tất cả mọi
hình thức cá biệt, lập dị, cho dù có tốt đẹp đến đâu, để luôn luôn hòa nhập với
cộng đoàn Dân Chúa. Tuyệt đối tránh não trạng «biệt phái» , tự hào và tự tách biệt khỏi cộng đoàn chung.
Để bảo đảm sự hiệp
nhất giữa PTGDVNHN với các Giáo Hội địa phương, PTGDVNHN chỉ hoạt động sau khi
được giám mục hay linh mục sở tại chấp thuận. Và mọi cơ sở PTGDVNHN ở các địa
phương đều cần có Linh mục đồng hành đảm
nhận phần giáo dục tâm linh.
4. Tính gia đình
Linh đạo Kitô giáo
có thể tóm gọn lại trong chữ «yêu thương». Thánh Phaolô viết: «Ai sống yêu thương, là người đó chu toàn lề
luật» (75*). Thánh Âu
Tinh cũng viết: «Cứ yêu đi rồi làm gì thì
làm». Mà không môi trường nào
giúp người ta tập sống yêu thương một cách dễ dàng cho bằng môi trường gia
đình. Trong gia đình, mọi người đều tự nhiên yêu thương nhau: cha mẹ yêu thương
con cái và ngược lại, còn anh chị em thì yêu thương nhau. Tình thương trong gia
đình là thứ tình thương chân thật nhất, vô vị lợi nhất, tự nhiên nhất. Người ta
có những kinh nghiệm đầu tiên về tình thương, hay cảm nghiệm được tình thương
nhiều nhất là ở trong gia đình. Vì thế, gia đình là môi trường yêu thương lý tưởng
nhất cho mọi cộng đoàn Kitô giáo.
(*75)
«Tình yêu là luật Chúa vẹn toàn» (Rm 13:8b; xem Rm 13:10).
PTGDVNHN cũng lấy
tình thương trong gia đình làm lý tưởng để mọi thành viên theo đó mà sống với
nhau. Mọi thành viên trong cùng một cơ sở –qui tụ nhau để cùng giúp nhau nên
thánh, cùng sống linh đạo giáo dân– đều phải coi nhau như anh chị em ruột thịt
trong cùng một gia đình. Trong tinh thần gia đình, họ cùng yêu thương, nâng đỡ,
che chở, đùm bọc nhau trong mọi tình huống của đời sống hằng ngày, về tinh thần cũng như vật chất. Đó chính
là sống tinh thần «Giáo Hội là gia đình của
Thiên Chúa», trong đó, Thiên Chúa
là cha mẹ, mọi Kitô hữu đều là con cái Chúa, và là anh chị em của nhau.
Nếu các thành viên
PTGDVNHN sống với nhau như trong cùng một
gia đình như thế, thì đó sẽ là nét hấp dẫn và lôi cuốn nhất của PTGDVNHN.
Chính Chúa Giêsu đã nêu lên điểm chính yếu hấp dẫn ấy: «Người ta cứ dấu này mà nhận biết anh em là môn đệ của Thầy, là anh em
yêu thương nhau» (Ga 13:35).
Trong khi nền tảng của các gia đình hiện nay đang bị lung lay tận gốc rễ,
nhiều người không tìm được sự cảm thông, tình yêu thương chân thực nơi chính
gia đình tự nhiên của mình, mà lại tìm thấy nơi những cộng đoàn nhỏ bé trong
các tôn giáo, mà các cơ sở PTGDVNHN phải là những điển hình. Tính gia đình của PTGDVNHN không những đáp ứng
được nhu cầu tình gia đình của con
người, mà còn có khả năng giáo dục và củng cố tình gia đình trong mái ấm gia
đình của các thành viên. Các thành viên PTGDVNHN phải sống tinh thần gia đình
làm sao để nhờ gia nhập PTGDVNHN mà mái ấm của họ trở nên hạnh phúc, êm đềm và
tràn đầy yêu thương hơn.
Nguyễn Chính Kết
([1]) Luật của Giáo Hội về vấn đề làm chính trị:
• Giáo Hội phân biệt hai trường hợp:
– làm chính trị theo sự thúc đẩy của lương tâm hay đức ái ,
nhằm lợi ích trực tiếp cho đại chúng,
– và làm chính trị đảng phái, nhằm lợi ích trực tiếp cho phe
nhóm hay đảng phái của mình; vì thế, lợi ích của đại chúng chỉ được nhắm đến
cách gián tiếp.
Theo luật Giáo Hội, giáo sĩ không được phép làm chính trị
đảng phái, còn giáo dân thì được tự do. Nói chung, những gì mà lương tâm hay
đức ái đòi hỏi, dù có liên quan ít nhiều đến vấn đề chính trị, thì dù là giáo
sĩ hay giáo dân cũng đều nên làm và nhiều khi buộc phải làm. Giáo Hội không chủ
trương làm chính trị, chỉ chủ trương làm theo đòi hỏi của đức ái hay của lương
tâm mà thôi. Nếu khi làm theo những đòi hỏi của đức ái hay của lương tâm mà
việc ấy mang tính cách chính trị, thì Giáo Hội không vì thế mà tránh né.
Đức ái và lương tâm là luật cao nhất của luân lý Kitô giáo:
– Vì đức ái chính là hiến pháp, là luật tối thượng bao trùm
tất cả mọi khoản luật: «Ai yêu người, thì
đã chu toàn Lề Luật» (Rm 13,8; x. 18,10); «Anh em hãy mang gánh nặng cho nhau, như vậy là anh em chu toàn luật Đức
Kitô» (Gl 6,2). Thánh Giacôbê cho đức bác ái là luật cao nhất của Kinh
Thánh: «Luật Kinh Thánh được đưa lên hàng
đầu là Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình» (Gc 2,8).
– Về Lương Tâm, Giáo Hội dạy: «Lương tâm là một lề luật của tinh thần con người, nhưng vượt trên con
người. Lương tâm là vị đại diện thứ nhất trong các đại diện của Đức Kitô»
(Giáo lý Hội Thánh Công giáo, § 1778).

Comments
Post a Comment