Scenario 09
Scenario buổi phát thanh thứ 9
của Phong trào Giáo dân Việt Nam Hải ngoại
Mở đầu
NCK: Kính
thưa Quý thính giả, Đây là Tiếng Nói Giáo dân, do Phong trào Giáo dân Việt Nam
Hải Ngoại thực hiện. Tiếng Nói Giáo dân rất hân hạnh được đến với thính giả lần
thứ 9 trên làn sóng này. (nhạc 2 giây)
Kính thưa quí thính
giả, tôi là NCK, đại diện cho Cơ Quan Truyền Thông của Phong Trào Giáo Dân Việt
Nam Hải Ngoại, kính gửi lời chào thân thương đến quí thính giả của Đài.
Kính
thưa quý thính giả, chương trình phát thanh hôm nay gồm có: Phần tin tức trong Giáo Hội, kế đó là Phần Hướng
Đi của Phong trào và cuối cùng là Phần Tâm linh.
Phần
Hướng Đi của Phong trào do Kỹ sư Đỗ Như Điện thực hiện. Hôm nay, ông sẽ trình
bày phần thứ năm về Tông huấn “Người Kitô hữu Giáo dân” do Thánh Giáo Hoàng
Gioan-Phaolô II ban hành. Kế đó là phần đàm thoại đào sâu về Tông Huấn
Tiếp
theo là Phần Tâm linh, do Tiến sĩ Phan Quang Trọng thực hiện, tuần này đặc biệt
chia sẻ về bài Tin Mừng Mt 22:1-10 của
Thánh lễ Chúa nhật thứ 28 Thường niên, được cử hành vào Chúa nhật 11/10/2026
nói về Dụ ngôn tiệc cưới của Chúa Giêsu. Kế đó là phần đàm thoại về giáo huấn của
Bài Tin Mừng nhằm áp dụng vào đời sống thực tế
Để mở
đầu chương trình, kính mời Quý thính giả theo dõi phần Tin tức Giáo Hội trong
tuần qua. Phần này sẽ do Tiến sĩ Phan Quang Trọng và chị Đinh Ngọc Tuyết thực
hiện. Xin mời anh Trọng và chị Tuyết.
A. Phần Tin tức Giáo Hội
Kính thưa quý vị, tiếp theo đây là mục những tin
Công giáo đáng chú ý trong tuần.
Tin thứ 1. Đức Giáo hoàng Lêô XIV kết
thúc chuyến tông du Pháp
Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã kết thúc chuyến viếng thăm Pháp kéo dài bốn
ngày, từ 25 đến 28 tháng 9. Theo tài liệu tổng hợp, chuyến tông du của ngài đã thu
hút hơn 1 triệu 400 ngàn người, với nhiều cuộc gặp gỡ và những thánh lễ
đông đảo tại Paris và Lộ Đức. Đáng chú ý, thông điệp của Đức Giáo hoàng không
chỉ giới hạn trong những vấn đề nội bộ Giáo Hội, ngài còn đề cập đến hòa
bình, công lý, phẩm giá người di dân, nguy cơ trí tuệ nhân tạo đối với người
trẻ và vấn đề bảo vệ sự sống. Tại Lộ Đức, ngài cũng kêu gọi Giáo Hội hãy can
đảm đối diện và chữa lành những thương tích do các vụ lạm dụng gây nên. Chuyến
đi vì thế mang một thông điệp khá rõ: Giáo Hội phải hiện diện giữa những vấn đề
cụ thể của con người và xã hội hôm nay.
Tin thứ 2. Tòa Thánh tiếp tục sứ mạng
nhân đạo liên quan chiến tranh Ukraine
Đức Hồng y Matteo Zuppi, đặc sứ của Đức Giáo hoàng về các vấn đề nhân
đạo, đã thực hiện chuyến công tác tại Nga từ ngày 28 đến 30 tháng 9. Trọng tâm
không phải là thương lượng một giải pháp chính trị toàn diện cho chiến tranh
Nga Ukraine, mà tập trung vào những vấn đề nhân đạo cấp thiết, đặc biệt là tù
binh của hai phía, trẻ em bị đưa khỏi nơi cư trú và những đau khổ của thường
dân. Đây là chuyến công tác thứ ba của Đức Hồng y Zuppi trong nỗ lực nhân
đạo này. Sự kiện cho thấy Tòa Thánh tiếp tục cố gắng duy trì một kênh đối thoại
ngay cả khi giải pháp hòa bình cho cuộc chiến vẫn hết sức khó khăn.
Tin thứ 3. Đức Lêô XIV cảnh báo về
truyền thông và “nền kinh tế của sự chú ý”
Nhân việc chuẩn bị cho Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội năm 2027, Đức
Giáo hoàng Lêô XIV kêu gọi giới truyền thông trở về với mục tiêu phục vụ con
người, tôn trọng sự thật, tạo gặp gỡ và cổ võ tình thương. Tòa Thánh đặc
biệt cảnh báo về cái gọi là“nền kinh tế của sự chú ý”, trong đó các nền
tảng và phương tiện truyền thông phải cạnh tranh từng giây để giữ người xem, dễ
dẫn đến tiêu đề giật gân, và dòng thông tin liên tục khiến con người mất khả
năng suy tư sâu sắc. Đức Giáo hoàng cũng nhấn mạnh rằng không thể để thuật
toán thay thế con người trong việc phân định sự thật. Đây có lẽ là một lời
cảnh tỉnh đáng suy nghĩ trong thời đại mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo.
Tin thứ 4 về Giáo Hội Việt Nam: “Mỗi
Kitô hữu là một môn đệ thừa sai”
Tại Việt Nam, Hội đồng Giám mục Việt Nam, sau Hội nghị thường niên kỳ II
tại Tòa Giám mục Thái Bình, đã công bố Thư Mục vụ năm 2026 với chủ đề “Mỗi
Kitô hữu là một môn đệ thừa sai”. Một quyết định đáng chú ý khác là việc
thành lập Ủy ban chuẩn bị kỷ niệm 500 năm đón nhận Tin Mừng tại Việt Nam, từ
năm 1533 đến 2033, do Đức cha Đaminh Hoàng Minh Tiến làm trưởng ban. Việc
chuẩn bị từ bây giờ cho cột mốc 2033 cho thấy đây không chỉ là dịp nhìn lại
lịch sử truyền giáo, mà còn có thể trở thành cơ hội để Giáo Hội Việt Nam suy
nghĩ về phương thức hiện diện và loan báo Tin Mừng trong xã hội hiện đại.
Tin thứ 5. Đức Lêô XIV kêu gọi Giáo
Hội làm gương trong bảo vệ môi trường
Vào đầu tháng 10, Đức Giáo hoàng Lêô XIV kêu gọi từ bỏ dần mô hình
tiêu dùng và “văn hóa vứt bỏ”, để hướng đến nền kinh tế tuần hoàn và một“văn
hóa chăm sóc”. Theo ngài, vấn đề không chỉ là tái chế rác thải hay bảo vệ
tài nguyên thiên nhiên. “Văn hóa chăm sóc” còn phải mở rộng đến lao động và
chính con người. Đặc biệt đáng chú ý là lời Đức Giáo hoàng dành cho chính
Giáo Hội: Giáo Hội phải“là người đầu tiên thực hành điều mình loan báo”.
Kính thưa Quý thính giả, đó là 5 tin đáng chú ý trong tuần. Xin kính chào
và hẹn gặp lại quý vị trong chương trình phát thanh lần tới.
o0o
B. Phần Hướng Đi
Kính
thưa Quý thính giả, Tiếp theo chương trình là phần Hướng Đi của Phong trào. Phần
này do Điều hợp viên của Phong trào là Kỹ sư Đỗ Như Điện thực hiện. Hôm nay,
ông sẽ tiếp tục trình bày Phần thứ năm của Tông Huấn Người Tín Hữu Giáo dân, do
Đức Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II ban hành. Xin mời Kỹ sư Đỗ Như Điện.
BÀI 5: CHƯƠNG II - TẤT CẢ LÀ CÀNH NHO CỦA MỘT CÂY NHO DUY NHẤT - SỐNG KẾT HỢP VỚI
CHÚA
ĐNĐ: Kính chào quý thính giả. Mời quý thính giả nghe tiếp những
tư tưởng chúng tôi đã trình bày trong bốn bài trước vể Tông Huấn Người Tìn Hữu Giáo Dân. Sau khi biết mình là ai trong Chương I, Chương II trả lời
cho câu hỏi: Tôi sống bằng gì? Câu trả lời là: Sống bằng sự kết hợp với Chúa
Ki-tô. Vì tiêu đề của
Chương II là: TẤT CẢ LÀ CÀNH NHO CỦA MỘT CÂY NHO DUY NHẤT - SỐNG KẾT HỢP VỚI
CHÚA
Tông Huấn dùng hình ảnh
cành nho và cây nho của Thánh Gioan: «Thầy
là cây nho, anh em là cành. Ai ở lại trong Thầy và Thầy ở lại trong người ấy,
thì người ấy sinh nhiều hoa trái, vì không có Thầy, anh em chẳng làm gì được».
Đây là trung tâm của đời sống Ki-tô hữu.
Sự kết hợp ấy trước hết
là mầu nhiệm. Nghĩa là Chúa ở trong ta và ta ở trong Chúa. Sự kết hợp ấy bắt đầu
từ ngày Rửa Tội và được nuôi dưỡng mỗi ngày. Tông Huấn chỉ ra ba phương thế
chính để giữ sự kết hợp này.
Thứ nhất là Lời Chúa. Người giáo dân được mời gọi lắng nghe và sống Lời Chúa.
Không phải chỉ nghe Lời Chúa trong Thánh Lễ Chúa Nhật, mà để Lời Chúa thấm vào
đời sống hằng ngày, soi sáng cho những quyết định lớn nhỏ. Lời Chúa như nhựa sống
từ thân cây chuyển đến cành.
Thứ hai là Phụng Vụ và
các Bí Tích, cách riêng là Bí Tích Thánh Thể và
Bí Tích Hòa Giải. Thánh Thể là nguồn mạch và là chóp đỉnh của đời sống Ki-tô hữu.
Chính nơi Thánh Thể, cành nho được gắn chặt nhất vào cây nho. Bí Tích Hòa Giải
là phương thuốc chữa lành khi cành nho bị sâu bệnh, bị tội lỗi làm cho héo úa.
Thứ ba là đời sống cầu
nguyện. Cầu nguyện không phải là việc làm
thêm, mà là hơi thở của người tín hữu. Có cầu nguyện cá nhân, có cầu nguyện
chung trong gia đình, trong giáo xứ. Một gia đình biết cầu nguyện chung với
nhau là một cành nho tươi tốt.
Nhưng Chương II còn nói
thêm một chiều kích nữa: Các cành nho không chỉ gắn với cây nho, mà còn gắn với
nhau để làm thành một cây nho duy nhất. Nghĩa là không thể nói «tôi gắn với Chúa là đủ, không cần gắn với
anh em». Sự hiệp thông với Chúa dẫn tới sự hiệp thông với anh em. Ai nói
mình yêu mến Chúa mà không yêu mến anh em là người nói dối.
Vì vậy, đời sống giáo
dân vừa có chiều dọc là kết hợp với Chúa, vừa có chiều ngang là liên đới với mọi
người. Bỏ một trong hai chiều, cây nho sẽ không sinh hoa trái.
Chương này cũng cảnh báo
một cám dỗ rất thực tế: hoạt động quá nhiều mà cầu nguyện quá ít. Nhiều người
giáo dân nhiệt thành làm việc tông đồ nhưng lại bỏ bê đời sống nội tâm. Kết quả
là cành nho bị khô héo, làm việc vì Chúa nhưng lại xa Chúa. Tông Huấn nhắc rằng,
việc tông đồ đích thực phải bắt nguồn từ sự kết hợp với Chúa, nếu không sẽ chỉ
là hoạt động xã hội đơn thuần.
Kính mời quý vị đón nghe
bài thứ sáu, chúng ta sẽ bước vào Chương III, nói về mầu nhiệm hiệp thông trong
Hội Thánh.
o0o
NCK: Tiếp theo đây là mục khai triển tư tưởng của Tông Huấn Người
Kitô hữu Giáo dân của Đức Gioan-Phaolô II mà Kỹ sư Đỗ Như Điện vừa trình bày, để
giúp người giáo dân hiểu và áp dụng thực tế vào đời sống. Mục này do Tiến sĩ
Phan Quang Trọng thực hiện. Xin mời anh Trọng.
Kết hợp với Chúa, nhìn vào đâu để
biết?
PQT: Kính thưa Quý thính giả, có một điều rất đáng suy nghĩ trong
hình ảnh cây nho và cành nho mà Tông Huấn Người Tín Hữu Giáo dân vừa cho
ta: cành nho không nhận nhựa sống từ thân cây chỉ để nuôi chính mình. Nhựa sống
ấy cuối cùng phải biến thành hoa trái. Từ đó, chúng ta có thể đặt một
câu hỏi rất thực tế: Làm sao biết mình có thật sự kết hợp với Chúa hay
không?
Dĩ nhiên, cầu
nguyện, tham dự thánh lễ, lãnh nhận các bí tích và đọc Lời Chúa đều rất cần
thiết. Nhưng những điều ấy không phải là mục đích cuối cùng. Điều quan trọng
hơn là: nhờ những phương thế ấy, con người chúng ta đã thay đổi như thế nào?
Sau nhiều năm cầu nguyện, tôi có bớt ích kỷ không? Có bớt nóng giận, bớt kiêu
căng, bớt xét đoán người khác không? Tôi có chân thật hơn trong lời nói, công
bằng hơn trong cách cư xử, biết cảm thông hơn trước đau khổ của người khác
không? Và tôi có dễ tha thứ hơn trước đây không? Đó mới chính là những hoa
trái giúp chúng ta nhận ra đời sống tâm linh của mình có thực sự sinh động
hay không.
Có một nghịch lý
đáng chúng ta suy nghĩ: một người có thể làm rất nhiều việc cho Chúa mà lại
không để Chúa làm việc trong chính mình. Chúng ta có thể hoạt động rất hăng
say trong Giáo Hội, tham gia nhiều hội đoàn, làm nhiều việc bác ái, nhưng đồng
thời vẫn thích hơn thua, vẫn muốn được người khác nhìn nhận, vẫn khó chịu khi
bị phê bình, vẫn không thể tha thứ cho một người làm mình tổn thương.
Bởi vậy, cầu nguyện
sâu xa không chỉ là nói với Chúa, mà còn là để Chúa soi sáng vào chính
tâm hồn mình, để nhận ra những gì cần phải thay đổi. Và có một hình ảnh rất
đẹp: cành nho càng nhiều trái thì càng trĩu xuống. Đời sống tâm linh có
lẽ cũng vậy. Một người càng thật sự gần Chúa, đáng lẽ càng khiêm tốn chứ không
phải càng cảm thấy mình đạo đức hơn người khác; càng bao dung chứ không phải
càng dễ kết án; càng biết yêu thương chứ không phải càng khắt khe với những
người không giống mình.
Vì thế có lẽ thỉnh
thoảng chúng ta nên tự hỏi: Sau từng ấy năm tin Chúa và cầu nguyện, người
khác đã nhận được những hoa trái gì từ đời sống của tôi? Bởi suy cho cùng, hoa
trái của cành nho không phải để cho chính cành nho hưởng, mà là để trao cho
người khác. Và có lẽ dấu chỉ rõ nhất của một người thật sự kết hợp với Chúa
không phải là người ấy nói về Chúa nhiều đến đâu, mà là những người sống
chung quanh họ có nhận được nhiều tình thương hơn, nhiều sự thật hơn, nhiều
công bằng hơn và nhiều lòng bao dung hơn hay không. Đó chính là lúc nhựa
sống từ cây nho đã thật sự trở thành hoa trái giữa cuộc đời.
Kính thưa Quý thính
giả, sau đây là suy tư của hai thành viên của Phong trào Giáo dân là chị Đoàn
Thúy và anh Paul Đức trao đổi với nhau về hoa trái của của đời sống Kitô hữu
qua biểu tượng hoa trái của cành nho khi nó gắn liền với thân cây nho trong
Tông Huấn Người Tín Hữu Giáo dân của Đức Gioan-Phaolô II. Xin mời chị Thúy và
anh Đức
o0o
Đoàn Thúy: Anh Đức, nghe bài chia sẻ vừa rồi của anh Điện và anh
Trọng, tôi chợt nghĩ đến một chuyện. Có lẽ chúng ta thường đánh giá đời sống
tâm linh của một người bằng những gì người ấy làm: họ cầu nguyện, làm việc bác ái, phục
vụ cộng đoàn... Nhưng tôi tự hỏi: liệu còn một tiêu chuẩn sâu hơn không? Chẳng
hạn, sự hiện diện của tôi
có làm cho những người sống chung quanh tôi trở nên tốt hơn, hạnh phúc hơn
không?
Paul Đức: Ý chị là sao?
Đoàn Thúy: Thí dụ, tôi rất đạo đức, rất nhiệt thành, nhưng người sống
với tôi lúc nào cũng cảm thấy bị phê phán, bị áp lực, phải dè chừng... thì có
lẽ tôi nên xét lại. Ngược lại, có những người chẳng nói gì nhiều về đạo, nhưng
ở gần họ, ta cảm thấy mình được tôn trọng, được lắng nghe, và chính ta cũng
muốn sống tốt hơn. Có lẽ hoa
trái tâm linh không chỉ là những việc tốt tôi làm cho người khác, mà còn là
điều gì xảy ra nơi người khác khi họ gặp tôi.
Paul Đức: Tôi rất thích ý tưởng đó. Và tôi muốn đi
xa thêm một bước. Có khi nào chúng ta làm việc tông đồ rất hăng say nhưng vô
tình lại muốn chiếm hữu cả
việc của Chúa không?
Đoàn Thúy: Trời! Chiếm hữu cả việc của Chúa sao?
Paul Đức: Đúng vậy! Tôi muốn người khác phải thay đổi theo
cách tôi nghĩ kìa. Tôi muốn cộng đoàn phát triển theo đường hướng của tôi cơ.
Tôi muốn điều thiện được thực hiện, nhưng phải do tôi thực hiện, hoặc ít nhất
phải được người khác nhìn nhận rằng tôi có công trong đó. Lúc ấy, bề ngoài tôi
đang phục vụ Chúa, nhưng sâu xa bên trong, thì có thể tôi đang tìm kiếm chính
mình.
Đoàn Thúy: Như vậy có một thứ rất khó từ bỏ: không phải tiền bạc hay
địa vị, mà là nhu cầu được
xem mình là người tốt.
Paul Đức: Đúng vậy. Và tôi nghĩ đó là một trong
những thử thách tinh tế nhất của đời sống tâm linh. Người ta có thể từ bỏ tiền
bạc nhưng vẫn không từ bỏ được «cái tôi».
Có thể hy sinh rất nhiều thời giờ cho cộng đoàn nhưng lại rất đau khổ khi không
được ghi nhận. Có thể đấu tranh cho một điều rất đúng nhưng không chịu nổi khi
người khác góp ý rằng cách làm của mình chưa đúng. Vì thế, đôi khi dấu hiệu của
trưởng thành tâm linh không phải là tôi
làm được bao nhiêu việc lớn, mà là tôi có còn muốn mình phải trở thành
trung tâm của những việc ấy hay không.
Đoàn Thúy: Anh nói vậy khiến tôi nghĩ đến một tiêu chuẩn khác cũng khá
khó: đó là khả năng để
người khác sửa lỗi mình. Chúng ta thường nói phải lắng nghe
Chúa. Nhưng rất có thể Chúa không nói với chúng ta bằng một tiếng nói từ trời.
Chúa có thể nói qua một người thân đang góp ý, một người trong cộng đoàn đang
bất đồng với mình, thậm chí qua một người mà mình không thích. Nếu tôi chỉ
thích nghe những ai đồng ý với tôi, thì có lẽ tôi không thật sự tìm chân lý.
Tôi chỉ đang tìm những tiếng nói củng cố điều mình vốn đã muốn tin.
Paul Đức: Điểm ấy rất quan trọng. Tôi nghĩ một
người càng trưởng thành về tâm linh thì càng có khả năng nói ba câu rất đơn
giản nhưng thật khó: «Tôi có thể sai.» «Anh
có thể đúng.» Và «Tôi cần thay đổi.»
Đoàn Thúy: Có lẽ chính ba câu đó lại khó hơn đọc rất nhiều kinh!
Paul Đức: Đúng. Vì đọc kinh đôi khi chưa đụng đến
«cái tôi», còn thừa nhận mình sai thì
đụng thẳng vào nó. Và tôi nghĩ có một nghịch lý rất thú vị: càng gần chân lý, con người đáng lẽ càng
khiêm tốn, bởi càng thấy ánh sáng, ta càng nhận ra những giới
hạn và góc tối của chính mình.
Đoàn Thúy: Như vậy, đời sống tâm linh không chỉ làm cho ta «tốt hơn», mà còn làm cho ta tự do hơn khỏi chính mình.
Tự do khỏi nhu cầu phải thắng trong mọi cuộc tranh luận. Tự do khỏi nhu cầu
phải được khen. Tự do khỏi việc phải chứng minh mình đạo đức. Và thậm chí tự do
để người khác làm được những việc tốt hơn mình mà mình vẫn vui.
Paul Đức: Tôi rất thích chữ «tự do» đó. Có lẽ một dấu hiệu đẹp của người thật sự sống kết hợp
với Chúa là họ bắt đầu nhẹ
đi. Không phải nhẹ trách nhiệm, nhưng nhẹ «cái tôi». Họ làm việc mà không nhất thiết phải được biết đến. Họ
bảo vệ sự thật mà không cần hạ nhục người nói sai hay bị lầm. Họ phục vụ mà
không cần người khác mang ơn. Và khi người khác thành công hơn mình, họ không
buồn, không ghen tức, nhưng vẫn vui.
Đoàn Thúy: Nếu vậy, hoa trái của đời sống tâm linh có lẽ còn có một
hình thức rất âm thầm: tạo
ra khoảng không gian để người khác được lớn lên. Cha mẹ để con
cái trưởng thành thay vì bắt chúng trở thành bản sao của mình. Người lãnh đạo
tạo điều kiện để người khác phát huy thay vì sợ họ vượt mình. Người hoạt động
tông đồ giúp người khác tìm gặp Chúa, chứ không làm cho họ lệ thuộc vào chính
mình.
Paul Đức: Và có lẽ đến một lúc nào đó, câu hỏi của
chúng ta không còn là: «Tôi đã
làm gì cho Chúa?» Mà là: «Qua tôi, Chúa đã có thể
làm được điều gì cho những người tôi thường gặp?»
Đoàn Thúy: Hai câu nghe gần giống nhau nhưng thật
ra rất khác. Câu thứ nhất vẫn có thể đặt «tôi» ở trung tâm. Câu thứ
hai đòi tôi biết lùi lại.
Paul Đức: Và biết đâu, đó mới là một trong những
hoa trái sâu xa nhất của đời sống tâm linh: Không phải làm cho «cái
tôi» đạo đức của mình ngày càng lớn hơn, mà để «cái tôi» đủ nhỏ lại, nhờ đó tình thương, sự thật và Thiên Chúa có
nhiều chỗ hơn trong cuộc đời mình.
Đoàn Thúy: Vậy có lẽ sau bài chia sẻ hôm nay, tôi muốn giữ lại một câu
hỏi cho chính mình: Khi
tôi hiện diện trong cuộc đời một người nào đó, người ấy có trở nên tự do hơn,
tốt đẹp hơn và có khả năng yêu thương hơn không? Nếu có, có lẽ
đó là một thứ hoa trái không dễ nhìn thấy, nhưng rất đáng quý.
Paul Đức: Và nếu chưa, thì cũng không phải để
chúng ta thất vọng. Chỉ là để nhớ rằng đời sống tâm linh luôn là một hành
trình. Đôi khi điều Chúa cần thay đổi không phải là công việc chúng ta đang
làm. Mà là chính ta, là
con người đang làm công việc ấy.
o0o
PQT: Kính thưa quý vị, cuộc trao đổi vừa rồi
gợi cho chúng ta một cách nhìn có lẽ sâu hơn về đời sống tâm linh: điều quan trọng không chỉ là chúng ta đã
làm được những gì cho Chúa, mà còn là qua chúng ta, Chúa đã làm được gì cho
những người sống chung quanh ta. Một người thật sự trưởng thành
trong đời sống tâm linh có lẽ không nhất thiết phải làm những việc lớn lao.
Nhưng sự hiện diện của họ phải làm cho người khác cảm thấy được tôn trọng hơn,
được tự do hơn, được khích lệ để trở nên tốt đẹp hơn. Và càng tiến sâu trong
đời sống ấy, con người càng bớt nhu cầu phải chứng minh mình là mình đúng, mình
tốt, mình quan trọng. Có lẽ vì thế, sự trưởng thành tâm linh cuối cùng lại là
một cuộc giải thoát khỏi
chính «cái tôi» của mình:
biết lùi lại để người khác lớn lên, biết vui trước thành công của người khác,
biết nhận mình có thể sai và can đảm thay đổi. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi: «Tôi
đã làm được gì cho Chúa?», có lẽ chúng ta nên tự hỏi thêm: «Qua
sự hiện diện của tôi, những người chung quanh có trở nên tự do hơn, tốt đẹp hơn
và yêu thương hơn không?» Bởi đôi khi, điều Thiên Chúa muốn thay
đổi trước tiên không phải là những công việc chúng ta đang làm, mà chính là con người đang làm những
công việc ấy, là chính chúng ta.
o0o
C. Phần Tâm linh
Tiếp theo là Phần Tâm linh, do Tiến sĩ Phan
Quang Trọng thực hiện, tuần này đặc biệt chia sẻ về bài Tin Mừng Mt 22:1-10 của Thánh lễ Chúa nhật thứ 28 Thường niên, được
cử hành vào Chúa nhật 11/10/2026 nói về Dụ ngôn tiệc cưới của Chúa Giêsu. Trong
dụ ngôn này, Đức Giêsu ví Nước Trời như một tiệc cưới mà Thiên Chúa rộng lòng
mời gọi mọi người tham dự. Những người được mời ban đầu đã từ chối, nên lời mời
được mở rộng cho tất cả mọi người, không phân biệt tốt xấu. Tuy nhiên, việc được
mời và bước vào bàn tiệc vẫn chưa đủ: người dự tiệc phải có “y phục lễ
cưới”, có thể hiểu là phải có một đời sống xứng hợp với lời mời của Thiên
Chúa.
Kính mời Quý thính giả theo dõi Tiến
sĩ Phan Quang Trọng giải thích dụ ngôn trên để áp dụng giáo huấn trong ấy vào
đời sống. Xin mời Tiến sĩ Phan Quang Trọng.
GIỮ ĐẠO VÀ SỐNG ĐẠO
PQT: Trong đời sống tôn
giáo, có một câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng thật ra không dễ trả lời: Thế nào là một người có đạo đích
thực? Phải chăng đó là người siêng năng đi lễ, đọc kinh, cầu
nguyện, xưng tội và chu toàn các nghi thức tôn giáo? Chắc chắn những điều ấy
rất cần thiết. Nhưng nếu một người hết sức sốt sắng trong nhà thờ, mà bước ra
ngoài cuộc sống lại thiếu công bằng, thiếu tình thương, thờ ơ trước đau khổ và
bất công của người khác, thì đời sống đạo ấy đã thật sự đạt được mục đích chưa?
Ở chiều ngược lại, có những người rất quan tâm đến công bằng xã hội, sẵn sàng
bênh vực người yếu thế, đấu tranh cho tự do, nhân quyền và phẩm giá con người,
nhưng lại xem nhẹ cầu nguyện và đời sống tâm linh. Họ cho rằng điều quan trọng
là làm điều thiện,
chứ nghi thức tôn giáo chẳng cần thiết bao nhiêu. Nhưng liệu công lý, nếu thiếu
một đời sống nội tâm sâu sắc, có đủ để bảo vệ con người khỏi kiêu ngạo, hận thù
và óc phe phái? Liệu người đấu tranh chống cái ác có thể, một lúc nào đó, vì
quá căm ghét cái ác mà dần dần trở nên giống chính điều mình đang chống lại?
Vậy đâu là mối quan hệ giữa đức
tin và hành động, giữa cầu nguyện và dấn thân, giữa đời sống tâm linh với công
lý, tình thương và sự thật?
Xin
mời quý vị cùng theo dõi cuộc trao đổi giữa ba thành viên của Phong trào: đó là
chị Mỹ Linh, anh Thành Đạt và anh Thanh Liêm. Mỗi
người đứng ở một góc nhìn khác nhau. Và có lẽ trong cuộc tranh luận của họ, mỗi
chúng ta cũng sẽ nhận ra một phần nào đó của chính mình.
o0o
Đối thoại giữa Mỹ Linh, Thành Đạt và Thanh Liêm
(Xin đừng «đột xuất» thay đổi từ ngữ, trừ khi sự
thay đổi ấy đã được suy nghĩ kỹ trước khi đọc)
Đạt: Hôm nay, nghe anh Trọng nói ý nghĩa
của bài Tin Mừng, vậy chúng ta thử cùng bàn với nhau về cách sống đạo của chúng
ta xem. Tất cả chúng ta giống như người trong bài Tin Mừng, đều được mời vào dự
tiệc cưới… nhưng liệu tất cả chúng ta có mặc áo cưới đầy đủ không? Hay chúng ta
bị đuổi ra ngoài vì không mặc áo cưới?
Liêm: Ý kiến của Đạt hay đấy! Chúng ta ai
cũng là người Kitô hữu, tức là người được mời vào dự tiệc cưới. Nhưng vấn đề là
chúng ta có mặc áo cưới để dự tiệc không, nghĩa là có thật sự sống cho ra là
một Kitô hữu đích thực không? Nghĩa là có sống đạo đúng nghĩa không? Chúng ta
đã sống đạo thế nào?
Mỹ
Linh: Tôi vẫn nghĩ
người có đạo thì trước hết phải giữ đạo cho nghiêm chỉnh, tức là thường xuyên đi
lễ, đọc kinh sáng tối, xưng tội, rước lễ, vân vân. Bây giờ có nhiều người tự
nhận mình là người Công giáo, nhưng Chúa nhật thì lại chẳng đi lễ, chẳng đọc
kinh gì hết. Tôi thật không hiểu họ giữ đạo ở chỗ nào.
Đạt: Còn tôi lại có một thắc mắc khác. Chị
nghĩ sao về một người đi lễ mỗi ngày, đọc kinh rất nhiều, nhưng làm ăn thì gian
dối, đối xử bất công với người làm công cho mình, thấy người khác bị áp bức thì
không hề lên tiếng bênh vực? Ngược lại, có những người ít đi nhà thờ nhưng họ sống
ngay thẳng, không bóc lột ai, lên tiếng bênh vực người yếu thế, dám đấu tranh
cho công bằng xã hội. Theo chị, giữa hai người ấy, ai sống tốt hơn?
Mỹ
Linh: Nhưng không
thể vì một số người giữ đạo không tốt mà bảo rằng đi lễ, đọc kinh, xưng tội là
không quan trọng.
Đạt: Tôi không nói là hoàn toàn không quan
trọng. Tôi chỉ cho rằng sống công bằng và có tình thương thì quan trọng hơn là
tham dự những nghi lễ này nọ. Nếu sáng đi lễ mà chiều về vẫn bóc lột người
khác, tối đọc kinh mà hôm sau vẫn gian dối, thì việc đi lễ, đọc kinh ấy có ý
nghĩa gì?
Liêm:
Tôi thấy cả hai
ai cũng đều nắm được một phần chân lý. Vấn đề là cả hai đều có khuynh hướng lấy
một phần chân lý làm toàn bộ chân lý. Chị Mỹ Linh thì nhấn mạnh tới
tương quan với Thiên Chúa, còn anh Đạt thì nhấn mạnh tới trách nhiệm đối với
con người. Nhưng tại sao hai điều ấy lại phải đối nghịch nhau?
Mỹ
Linh: Vậy theo anh,
đi lễ và cầu nguyện có thật sự cần thiết không?
Liêm:
Tôi nghĩ rất
cần. Nhưng vấn đề là để làm gì.
Mỹ Linh này, chị đọc kinh mỗi ngày để làm gì?
Mỹ
Linh: Để cầu nguyện,
để gần Chúa hơn.
Liêm:
Nếu gần Chúa
hơn thì chị phải trở thành người thế nào?
Mỹ
Linh: Tất nhiên phải
tốt hơn, yêu thương nhiều hơn, đối xử công bằng hơn.
Liêm:
Có chân thật
hơn không? Có biết tha thứ hơn, bớt ích kỷ hơn không?
Mỹ
Linh: Dĩ nhiên rồi!
Liêm:
Vậy thì tôi
nghĩ chúng ta đã tìm được câu trả lời. Mục đích cuối cùng của cầu nguyện là
để cho Thiên Chúa biến đổi mình. Nếu tôi cầu nguyện suốt ba mươi năm mà vẫn
ích kỷ như cũ, tham lam như cũ, gian dối như cũ, vẫn lạnh lùng trước đau khổ
của người khác, thì tôi phải can đảm tự hỏi: Tôi có thực sự cầu nguyện không,
hay chỉ đọc kinh ngoài miệng thôi?
Mỹ
Linh: Nhưng con
người yếu đuối, làm sao tránh khỏi tội lỗi hả anh?
Liêm:
Dĩ nhiên không
ai hoàn hảo. Vấn đề không phải là sau khi cầu nguyện thì chúng ta không còn
phạm lỗi. Vấn đề là cầu nguyện có làm chúng ta thay đổi không. Đi lễ,
đọc kinh, xưng tội là phương tiện giúp con người biến đổi, chứ không phải những
thành tích để trình lên Thiên Chúa.
Đạt: Điểm đó tôi đồng ý. Nhưng tôi vẫn thấy
sống ngay thẳng và tranh đấu cho công lý thiết thực hơn nhiều.
Liêm:
Anh nói đúng,
nhưng chỉ đúng có một nửa thôi.
Đạt: Tại sao vậy?
Liêm:
Vì người đấu
tranh cho công lý cũng cần phải có đời sống nội tâm. Anh có bao giờ thấy một
người bắt đầu đấu tranh vì một lý tưởng rất đẹp, nhưng dần dần trở thành người cay
độc và đầy thù hận không?
Đạt: Có chứ.
Liêm:
Có người nào nhân
danh công lý để xúc phạm người khác không?
Đạt: Cũng có.
Liêm:
Có ai nhân danh
sự thật nhưng lại chỉ nói những sự thật nào có lợi cho phe mình thôi không?
Đạt: Chuyện ấy quả không hiếm.
Liêm:
Đó chính là vấn
đề. Một người có thể đấu tranh cho một chính nghĩa, nhưng với một tâm hồn
chưa chắc đã chính nghĩa. Ban đầu ta chống một hành vi bất công. Dần dần,
ta ghét luôn người gây ra bất công. Rồi từ chỗ muốn họ thay đổi, ta lại muốn họ
bị tiêu diệt. Lúc ấy, công lý rất dễ biến thành báo thù.
Đạt: Nhưng chẳng lẽ phải yêu thương cả
người gây bất công?
Liêm:
Yêu thương
không có nghĩa là dung túng cho cái ác. Tha thứ cũng không có nghĩa là xóa bỏ
trách nhiệm. Chính vì yêu công lý mà chúng ta phải phản đối cái ác thật quyết
liệt. Nhưng điều khó nhất là: chống lại cái ác nhưng không để chính mình hành
động giống cái ác mà mình đang chống lại. Chống bất công mà không trở nên
bất công. Chống dối trá nhưng không dùng dối trá để chống. Chống hận thù mà
không để cho lòng mình bị hận thù thống
trị. Đó chính là lý do khiến người đấu tranh cho xã hội cũng cần có một đời
sống nội tâm sâu sắc.
Mỹ
Linh: Tôi hiểu điều
đó. Nhưng đạo Chúa luôn đề cao tình thương. Vậy tình thương có phải là điều quan
trọng nhất không?
Liêm:
Đúng, nhưng không
được vì yêu thương mà lại hành động trái công lý. Ví dụ một người chủ trả công
cho nhân viên một cách bất công, rồi lấy một ít tiền đi làm từ thiện. Ta có thể
gọi ông ấy là người bác ái không?
Mỹ
Linh: Không. Trước
hết phải trả công xứng đáng cho người ta đã.
Liêm:
Đúng. Đó là công
lý. Ta không thể đối xử bất công với người này rồi làm phúc cho người khác
để tưởng mình đang thực hành bác ái. Nhưng ngược lại, công lý cũng chưa phải là
điểm cuối cùng. Công lý nói: «không
được làm hại ai, và phải trả cho mọi người những gì thuộc về họ.» Còn tình
thương thì đi xa hơn: «Hãy làm điều
tốt lành cho mọi người, ngay cả khi họ không có quyền đòi hỏi mình làm điều tốt
lành ấy.» Một người chỉ nói đề cao tình thương mà hành xử thiếu công bằng
có thể là người đạo đức giả. Nhưng một người chỉ biết hành xử công bằng mà
thiếu tình thương cũng có thể trở thành người rất lạnh lùng, vô cảm
Đạt: Thế còn sự thật thì sao, anh Liêm?
Liêm:
Theo tôi, đó
lại là một phép thử rất quan trọng. Yêu sự thật không phải chỉ là nói sự thật
khi nó có lợi cho mình. Chẳng hạn giả sử như một người cùng phe với anh làm điều
gì sai, thì anh có dám nói họ sai không?
Đạt: Khó đấy.
Liêm:
Một người anh
không ưa mà làm đúng, thì anh có sẵn sàng công nhận họ đúng không?
Đạt: Càng khó đấy!
Liêm:
Đấy, thấy
chưa? Nói sự thật để chống lại đối
thủ đôi khi rất dễ. Nhưng khó nhất là phải sẵn sàng nói sự thật khi sự thật ấy
bất lợi cho quyền lợi, cho thành kiến và cho cái tôi của chính mình. Điều
này áp dụng cho cả người đạo đức kiểu hương nguyện. Một người đọc kinh rất
nhiều mà vẫn gian dối thì phải tự hỏi đời sống cầu nguyện đã thật sự đi vào
cuộc sống chưa. Còn một người suốt ngày nói về dân chủ, công bằng, sự thật mà
chỉ chấp nhận những sự thật có lợi cho phía mình thì cũng phải tự hỏi mình đang
phục vụ sự thật hay chỉ lợi dụng sự thật thôi.
Mỹ
Linh: Nghe anh nói,
tôi bắt đầu cảm thấy có lẽ lâu nay mình quá chú trọng chuyện giữ đạo mà ít tự
hỏi xem việc giữ đạo ấy đã thay đổi mình thế nào.
Liêm:
Tôi nghĩ đó mới
là câu hỏi căn bản. Sau mười năm, hai mươi năm, ba mươi năm đi lễ và cầu
nguyện, tôi có bớt ích kỷ không? Có chân thật hơn không? Có biết tha thứ hơn
không? Có nhạy cảm hơn trước bất công không? Có dễ nhận lỗi hơn không? Nếu có, thì
đời sống tâm linh đang trổ sinh hoa trái đấy! Còn nếu không, thì đừng bỏ cầu
nguyện, mà hãy học cách cầu nguyện thật sự.
Đạt: Còn người như tôi phải tự hỏi gì?
Liêm:
Anh cũng phải
hỏi tương tự. Sau nhiều năm đấu tranh cho công lý, tôi có trở thành người công
chính hơn không? Tôi có tôn trọng người bất đồng với mình không? Tôi đòi tự do
cho mình, nhưng có tôn trọng tự do của người khác không? Tôi chống độc đoán
ngoài xã hội, nhưng trong chính nhóm của mình, tôi có chấp nhận người khác phản
biện mình không? Tôi chống dối trá, nhưng có bao giờ tôi bóp méo sự thật để bảo
vệ phe mình không?
Đạt: Nói như vậy thì có hai cuộc đấu tranh.
Liêm:
Đúng. Một
cuộc đấu tranh để thay đổi xã hội, và một cuộc đấu tranh để thay đổi chính
mình. Chỉ lo thay đổi xã hội mà không thay đổichính con người mình thì chưa đủ. Nhưng chỉ lo tu
sửa bản thân mà làm ngơ trước những cơ chế gây bất công cho người khác thì cũng
chưa đủ luôn.
Mỹ
Linh: Tôi chợt nhớ
đến hình ảnh trong Tin Mừng về người khách dự tiệc cưới nhưng lại không mặc áo
cưới.
Liêm:
Hình ảnh ấy rất
hay. Người khách ấy đã vào được phòng tiệc, nhưng vào phòng tiệc vẫn
chưa đủ. Cũng vậy, bước vào một tôn giáo, mang danh người Công giáo, đi lễ và
lãnh nhận các bí tích vẫn chưa phải là điểm cuối cùng. Còn phải mặc lấy con
người mới.
Đạt: Và anh hiểu chiếc áo ấy là gì?
Liêm:
Là một đời sống
được dệt nên bằng công lý, tình thương, sự thật, khiêm nhường và tinh thần
quên mình. Nói ngắn gọn, vấn đề không phải chỉ là có đạo, mà phải sống
đạo.
Đạt: Nhưng tôi vẫn muốn hỏi: nếu tôi sống
ngay thẳng, đấu tranh cho công lý, giúp người nghèo, tại sao tôi còn cần phải cầu
nguyện nữa?
Liêm:
Bởi nếu anh
luôn nhìn ra ngoài, anh có thể thấy rất rõ cái xấu của xã hội nhưng lại không
nhìn thấy cái xấu đang âm thầm hình thành trong chính mình. Cầu nguyện đích
thực là lúc ta dừng lại để tự hỏi: Tôi thực sự đấu tranh vì công lý hay vì
cái tôi? Tôi muốn sự thật chiến thắng hay chỉ muốn phe mình chiến thắng?
Tôi chống điều ác vì yêu điều thiện hay vì căm ghét người mà tôi cho là ác?
Đạt: Nếu hiểu cầu nguyện như thế thì quả
thật tôi thấy nó rất cần thiết, chứ không vô ích đâu.
Liêm:
Cũng như chị Mỹ
Linh không nên dùng Thiên Chúa để trốn tránh con người,anh Đạt cũng đừng dùng việc phục vụ con người để
phủ nhận nhu cầu biến đổi nội tâm.
Mỹ
Linh: Nếu phải tóm
lại cuộc nói chuyện hôm nay bằng một câu, anh sẽ nói thế nào?
Liêm:
Tôi không muốn
tóm bằng một câu xác định, mà bằng một câu hỏi. Giả sử một ngày chúng ta đứng
trước Thiên Chúa, liệu Người có chỉ hỏi chị Mỹ
Linh: «Con đã đọc bao nhiêu kinh?» Hay hỏi anh Đạt:
«Con đã tham gia bao nhiêu cuộc đấu tranh?» Hay Người sẽ hỏi một câu sâu
xa hơn: «Sau tất cả những điều ấy, con
đã trở thành một con người như thế nào?»
Im lặng một
lúc.
Mỹ
Linh: Vậy từ nay có
lẽ ngoài câu hỏi: «Hôm nay tôi đã đọc
kinh chưa?», tôi còn phải hỏi: «Những
lời kinh tôi đọc hôm nay đã khiến tôi sống khác đi như thế nào?» phải
không?
Đạt: Còn tôi, ngoài việc hỏi: «Hôm nay tôi đã làm gì để chống bất công?»,
có lẽ cũng phải hỏi: «Trong khi chống
bất công ngoài xã hội, tôi đã chống được bao nhiêu bất công, kiêu ngạo và hận
thù trong chính chính bản thân tôi?»
Liêm:
Và tôi cũng
phải hỏi mình một câu: «Tôi nói những điều rất hay về đức tin, công lý và
tình thương, nhưng chính tôi đã sống những điều ấy được bao nhiêu?» Có lẽ
đến lúc ấy, chúng ta không cần tranh luận xem giữ đạo hay tranh đấu cho công
lý, điều nào quan trọng hơn nữa. Bởi hai điều ấy phải gặp nhau. Đời sống
tâm linh cung cấp sức mạnh bên trong để con người sống công chính; còn một đời
sống công chính, chân thậ t và yêu thương chính là bằng chứng cho thấy đời sống
tâm linh ấy không phải giả tạo. Nói cách khác: Cầu nguyện là trở về với
Thiên Chúa để được biến đổi. Sống giữa cuộc đời là đem sự biến đổi ấy đến với
con người. Nếu chỉ có vế thứ nhất, đạo dễ trở thành hình thức. Nếu chỉ có
vế thứ hai, cuộc tranh đấu của chúng ta có thể bị cái tôi, tham vọng và hận thù
chiếm đoạt. Và có lẽ câu hỏi quan trọng nhất của đời sống đạo không phải là: «Tôi đã làm được bao nhiêu việc đạo đức?»
Mà là: «Qua tất cả những việc ấy, tôi
có trở thành một con người công bằng hơn, chân thật hơn, yêu thương hơn và gần
Thiên Chúa hơn không?»
o0o
PQT: Qua cuộc trao đổi
giữa chị Mỹ Linh, anh Đạt và anh Liêm, có lẽ vấn đề không còn là phải lựa chọn
giữa giữ đạo hay sống
công bằng, giữa cầu
nguyện hay dấn thân cho xã hội. Bởi đời sống tâm linh chân
chính phải giúp con người trở nên công bằng hơn, chân thật hơn và yêu thương
hơn. Ngược lại, việc dấn thân cho công lý cũng cần một chiều sâu tâm linh để
con người không biến chính nghĩa thành phương tiện cho cái tôi, lòng kiêu ngạo
hay hận thù. Vì thế, có lẽ câu hỏi quan trọng nhất không phải là: Tôi đã đọc bao nhiêu kinh, đi lễ bao
nhiêu lần, hay đã làm được bao nhiêu việc lớn lao? Mà là: Sau tất cả những điều ấy, tôi đã trở
thành một con người như thế nào? Tôi có bớt ích kỷ không? Có
công bằng hơn, chân thật hơn, biết yêu thương và tha thứ hơn không? Bởi cuối
cùng, đức tin chân thật
không chỉ được tuyên xưng bằng lời nói hay thể hiện qua nghi thức. Đức tin ấy
phải được nhìn thấy trong cách chúng ta sống và đối xử với từng con người quanh
mình.
o0o
D. Kết thúc:
NCK:
Chương trình phát thanh của Phong trào Giáo dân Việt Nam Hải ngoại xin kết thúc
tại đây. Kính mời Quý thính giả đón nghe chương trình phát thanh lần tới.
Kính
chào tạm biệt Quý thính giả. Rất mong gặp lại Quý thính giả trong chương trình
lần tới.
Comments
Post a Comment